POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło CHOLEBANIE drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło CHOLERKA
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 13.11.2014
CHOLERA rzecz. ż
Warianty fonetyczne: CHOLERA, KOLERA, *HOLERA
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
M.cholera || kolera
D.cholery || kolery || holery
C.kolerze
B.cholerę || kolerę || holerę
N.cholerą || holerą || kolerą
cholerom
Ms.cholerze
B.cholery
N.cholerami
Ms.cholerach
Etymologia:
łac. cholera, z gr.
1. med. »żółć, jeden z czterech zasadniczych ciekłych składników organizmu ludzkiego, którego przewaga nad pozostałymi powoduje porywczość charakteru, skłonność do gwałtownych reakcji, gniewu«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. cholera żółta (sz. zm.):
  • – Szalenie lubo pozbycie rozumu/ iest chorobá z poruszenia wielkiego wiátrow y humorow w człowieku/ iż tákowe ukázowánia rzeczy inácey niżeli są w czuiących/ przez náturálne poruszenie wilgoci bywáią/ iakowe w phrenetikách lub szalonych. Co się dzieie od bládey żołtey y przypáloney cholery. KalCuda 236.
  • – Rano wziąłem proszek, [...], który mię srodze operował, wprzód womitami, którymi barzo siła samej cholery żółtej wypadło. ChrapDiar I 304.
  • – Osmy znák iest [kamienia w nerkach]. Náuzea, y womity dla społeczności nerek z żołądkiem przez membránę á peritoneo per nervum sextae coniugationis z ktorych dwie od nogi od zołądká idą do nerek: zkąd flegmá, cholerá żołtá, álbo rdzáwá odchodzi. CompMed 330.
troj. gorąca cholera:
troj. przypalona cholera:
  • ~ Szalenie lubo pozbycie rozumu/ iest chorobá z poruszenia wielkiego wiátrow y humorow w człowieku/ iż tákowe ukázowánia rzeczy inácey niżeli są w czuiących/ przez náturálne poruszenie wilgoci bywáią/ iakowe w phrenetikách lub szalonych. Co się dzieie od bládey żołtey y przypáloney cholery. KalCuda 236.
troj. [cholera] rdzawa:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • – Więcey z przysádą Kolery spráwi obrotny w roku, niż flegmatyk zá dziesięć. FredPrzysł D2v.
przen. przenośnie:
  • – Przypomniał sobie król jm. chłopca onego jm. ks. Wyżyckiego podczas sejmu teraźniejszego, do którego strzelił góral jmp. posła cesarskiego na Zamku w okno, pytając się, jak też się sprawa ta skończyła. [...] Gdy relacyją czyniono rzetelniejszą, strasznie exarserat król jm. na tych, którzy się w to wdawali [...] Potem gdy królowa jm. nadeszła, strasznie sie skarżył, że mu tak smaczną potrawę, którą natenczas jadł, cholerą przyprawili. SarPam 308
2. med. »ostra zakaźna choroba układu trawiennego«:
3. »złość, gniew, ostre pobudzenie nerwowe organizmu ludzkiego lub zwierzęcego«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. z cholerami || z cholerą:
troj. w paść w cholerę (sz. zm.):
  • Wpadł książę hetman w wielką cholerę i osobliwie na mnie wszystkie złości wywarł. MatDiar I, 279.
  • – Zalterował się moją relacją książę koniuszy i w cholerę wpadł na grafa Bryla. MatDiar I, 534.
troj. do cholery wieść || przyprowadzić kogo do cholery || przywieść do cholery kogo:
  • ~ Przyprowadził mię [Dąbski] do Cholery wielkiey Chorego ze mało mię paraliz nie zaraził. SapANot 80.
  • ~ Szwecya (iáko y inne Krolestwá) skoro się Lutrá przeklętego ięłá/ wpádłá w też przeklęctwá w ktore y Sámárya/ przywiodłá do kolery Bogá Páná swego. BirkNagr 39.
  • ~ Czemu Cholerykowi myśli przychodzą do cholery wiodące? Gdzie iákiego więcey humoru tákich fántázyi więcey ktore się z nim łączą, za fántázyią záś idą myśli á u Cholerykow więcey cholery, dla tego y więcey wyobrázenia cholerycznego na fántázyi. TylkRoz 277-278.
troj. z cholery złożyć:
  • ~ Innych Wodzow rozruch taki ztrwozył Caezar nąń nawet z cholery nie złozył. LucChrośPhar 147.
  • ~ Tym czásem, co się wprzod fortuná sroży Z cholery swoiey obaczona złoży. OvChrośRoz 227.
troj. z cholery:
troj. cholera psia:
troj. w cholerach:
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. spuścić z cholery:
  • ~ Szkodaby Wenery, Tak lekko wazyc Daulecie ma rada, Choc iey nie lubisz, awzdyc potrzy z Cery, Niech ci iedno raz wserce iey Syn zada, Podobnospuscisz cokolwiek z kolery. PotSyl 23.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Więcey z przysádą Kolery spráwi obrotny w roku, niż flegmátyk zá dziesięć, (dla tego się rzec może: Obrotny iák dwá rázy żyie). FredPrzysł D2v.
#
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)