POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BLADOŻÓŁTY drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BLAJGIEL
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 24.03.2016
BLADY przym.
Warianty fonetyczne: BLADY, BLIADY
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
lpM.mblady || bliady
żblada
nblade
D.mbladego
żbladej || blady
C.mblademu
żbladej
B.mnżywblady
żywbladego
żbladą
nblade
N.mbladem || bladym
żbladą
Ms.mbladym
żbladej || blady
W.mblada
lmM.mosbladzi || bledzi
nmosblade
D.bladych
C.bladym
B.nmosblade
N.bladymi
W.nmosblade
lpM.mbledszy
żbledsza
N.żbledszą
lpD.m albo nblada
1. »o człowieku: mający bardzo jasny, bezkrwisty kolor ciała (najczęściej twarzy) będący zwykle wynikiem choroby lub ciężkich przeżyć duchowych«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Dłużnik pożyczáiąc rumiány; oddáć máiąc/ blády. KnAd 161.
przen. przenośnie:
  • – Ieśli trąd twoy blády, znáczy niestáteczność w wierze świętey. Ięśli czerwonáwy, znáczy mściwe serce twoie y ná krew ludzką chciwe. StarKaz II, 335
  • – Subtelnam w sobie i blade mam lice, Z każdym obcuję, z każdym się położę; Nagie obłapiam bezpiecznie dziewice [gadka III - o koszuli]. MorszAUtwKuk 191
2. »o postaciach i zjawiskach nadprzyrodzonych, ze świata umarłych, także abstrakcyjnych: bezkrwisty, martwy, upiorny, straszny«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. blada choroba:
troj. blady głód:
troj. strach blady (sz. zm.):
  • – Mnie/ nád wszeláką miárę/ strách ogárnął blády/ Pátrząc ná twarz/ y ręce/ morderstwa niesyte. OvOtwWPrzem 564.
  • – Smutnie przeto zawywszy swoie hałła hałła Skoro ci ieszcze do nich wysypą się gradem Naprzod im czoła Strachem, podchodziły bladem Potym kiedy Chodkiewicz wsiędzie na ich roie Ze łby im ostrą szablą zdeymuie zawoie [...]. PotWoj 103.
  • – Lepiej wstydzić niż się bać; a cóż, kiedy przyjdzie Wraz na kogo blady strach przy czerwonym wstydzie? PotMorKuk III 117.
troj. śmierć blada (sz. zm.):
  • – Wnuka dziadów Miaskowskich włożywszy na mary, blada woła na drugie śmierć, patrząc przez spary [...]. MiasKZbiór 318.
  • – Hirpin co tego wszytkiego nabroi, Słuszna: niech ztobą pospołu umiera, Odpusc Arsino, niechcę w smierci blady, Byc uczestniczką Hirpinowey rady. PotSyl 49.
troj. blady goniec:
troj. blady świat:
troj. blada ksieni (sz. zm.): »śmierć«
  • – Tytyrus mówił - dłoń słowa wyryła: "Wnet po biskupów prędkiej tu odmianie, gdy ksieniej bladej miecz trochę ustanie, nastąpi - prawi - ten co wiekiem długim Nestorem będzie tu w Koronie drugim". MiasKZbiór 251-252.
  • – Niesyta, sroga, blada ksieni, czemu grób kopiesz staruszkowi cnemu? MiasKZbiór 296.
3. »o elementach przyrody żywej i martwej: mający barwę bardzo jasną, siwą, białawą, nieostrą, mglistą, bez blasku«:
przen. przenośnie:
  • – [...] zda mi się iż baczę piękny obraz/ ále tylko poczęty: do ktorego wszeláką doskonáłość/ fárby/ świátłá przydał Łukasz ś. Widzę fárbę szkárłatną miłości/ Ociec twoy y ia: bládą boleści: z boleścią szukálismy ciebie, cienie baczę zgubienia. BirkNiedz 81-82
1, 2 a. 3:
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • – Dłużnik pożyczáiąc rumiány; oddáć máiąc/ blády [...] Raz rumiány á stokroć blády. KnAd 161 [153].
#

*BLADY
w funkcji rzeczownika
Formy gramatyczne:
»o człowieku mającym bardzo jasną, niezdrową cerę«:
  • Bládym Cerę cudną y rumienną czyni [korzeń tataraku]. SyrZiel 21.
  • Bládym tákże/ z przerzeczoney przyczyny/ ábo bládozielonym [pomaga anyż]. SyrZiel 405.
  • – Czemu bládzi á drzący bywáią gniewliwemi? Bo ták postanowieni są iako ci ktorzy się sámą rzeczą gniewáią, gdyż y ci blednieią y drżą. TylkRoz 272.

Z BLADA
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
»o kolorze: o bardzo jasnym odcieniu; o świetle: przyćmione, niewyraźne«:
  • – Ta [soczewica popielata] kwiatu iest zblada brunatnego. SyrZiel 1031.
  • – Tá [skorzonera] liścia biáłáwégo/ ábo z bládá zielonego. SyrZiel 1240.
  • – Ná tych [gałązkach] kwiatki [...] z bládá żołte/ iáko Kániego Pázurá kwiecie. SyrZiel 126.
  • – Przy niuch [liściach karbieńca] kwiateczki z bládá żołté. SyrZiel 1316.
  • – Kwiátu z bládá żółtego/ z piąci listeczków [dziewanna I]. SyrZiel 1419.
  • – Kwiátu miedzy listkámi drobnego/ z bládá modrego [jest rozmaryn]. SyrZiel 167.
  • – Iutro wprzod nim Iutrzenká záránna pocznie rospędzáć lamp nocnych zbládá połáiącą światłość [...] biez do gor Ryphaeyskich. AndPiekBoh 68.
Patrz z bladego.

Z BLADEGO
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
»o kolorze: o bardzo jasnym odcieniu; o świetle: przyćmione, niewyraźne«:
  • – Będzie czásem słoiek piękrzydłá, álbo mástyxu, z-bládego rumiány, z-márszczonego wysmukłym uczyni, krotko mowiąc chceszli, przedádząc kłamstwo urody. MłodzKaz I, 140.
Patrz z blada.
Autorzy: KS, WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)