POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło RACOWY drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło RACZEJ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 20.06.2013
RACYJA rzecz. ż
Słowniki: T III, L, SWil, SW, SJP notują
Słowniki: SStp, SXVI (?), Kn nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1634
Formy gramatyczne:
M.racyja
D.racyjej || racyi
B.racyją
N.racyją
M.racyje
D.racej || racyj || racyjej
C.racyjom
B.racyje
N.racyjami
Ms.racyjach
Etymologia:
łac. ratio
1. »przyczyna, powód«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. z racyi (czegoś):
  • – Mnie Pan Bog zachował Apodobno ztey racyiey zem się schylił po pistolet. PasPam 156.
  • – Drozy[z]na była wielka dla nieurodzaiu Iarzyny z ktorey racyiey y w Warszawie zdrozało bardzo. PasPam 278v.
  • – Wilk nie ma przystępu [...] z tey racyi zwierza wszelakiego wielka tam iest obfitość. PasPam 55.
  • – [Szafarz] miałbyc przytrzymany przez JPana Witanowskiego [...] zracyi iz jakoby miał spalic karczme [...]. SapADiar 19.
  • – Za czasow Fryderyka III rozne Akademie, Z racyi Ze on uczonych ludzi bardzo kochał, jako to Basel, R 1460 w Tubingen R. 1422 w Mayntz, R. 1482 y po innych mieyscach Załozono. IntrHist 205.
  • – Liście zioł, trawy, y drzewa nad temi mieyscami rosnących na Wiosnę bywaią niby Niebieskie y blade á same gałązki czarniáwe, z racyi waporow wychodzących. ChmielAteny I 634.
troj. bez racyi:
troj. słuszna racyja:
2. »dowód, argument«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. dawać racyje:
troj. mieć po sobie racyją (sz. zm.) || mieć po sobie racyję:
  • Inopinato bárdzo accidit to Posłowi Hispánskiemu/ ktory vsilnie się starał to negotium retractare, máiąc po sobierátią: ze podział ten był (prawdá) od Komisárzow vczyniony/ ále iescze nie ratifikowany ode Dworu/ záczym niemogł haberi pro opere perfecto. MerkPol 202.
  • – Kwestyja u wieczerzy była, nie bez sporu, Który by najgodniejszy członek był honoru. Ten oczy; drugi, język; owo, że na probie, Różnie różni, każdy miał racyją po sobie. PotFrasz4Kuk I 407.
  • – Generałowie ci malkontenci mają wielką po sobie rację. Że komendant dobrze się bronił, poznawamy; ale że by się był nie obronił, gdyby mu byli w sukursie nie przyszli. SobJListy 540.
troj. certować racyjami (sz. zm.):
  • – Moskwa nie certuiąc ratiami, temi się zasłaniała ratiami ktorych częste repetowanie iz iuz było omierzło. PiasRel 32.
  • – Ktury roznie znami yRoznemi Racyiami Certowawszy Bliszego Mego wyrostka Uznał zBratem Rodzonym iego starszym Vznał [...]. PoczOdlPam 107.
przen. przenośnie:
  • – Pokorą niewskoramy ale racyiami trzeba narabiac Zelaznemi. PasPam 155v
3. »rozum«:
Autor: SPas
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)