POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BARTYZAN drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BARWANA
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 15.01.2015
BARWA rzecz. ż
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
M.barwa
D.barwy
C.barwie
B.barwę
N.barwą
Ms.barwie
M.barwy
D.barw
C.barwom
B.barwy
Ms.barwach
Etymologia:
z niem. Farbe
1. »kolor, zabarwienie, odcień, szczególnie twarzy, ciała, sierści; cera, wygląd«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. barwę stracić; barwę odmienić; barwę zmienić: »zblednąć; zblednąć; zblednąć«
  • ~ On wspoł z głosem y barwę Stracił z tey przestrogi. OvOtwWPrzem 105.
  • ~ Nie wylękłá się [...] Wprawdzie swą własną bárwę odmieniłá/ Y to nie bládą/ ále białą bełá [Zofronia]. TasKochGoff 34.
  • Nie zmienił barwy [Rynald]/ nie westchnął y razu/ Lzy nie vpuścił/ podobny żelazu. TasKochGoff 413.
troj. pod barwą [być]:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. kościelna barwa [jest] na kim (sz. zm.): »mieć trupiobladą cerę«
  • – Jako się nie wstydzicie, gdy iuż barwę śmiertelną y kościelną, to iest, siwizny y ostatniey koszule cechę na sobie nosicie? StarPopr 86.
  • Kościelna barwa na kiem. v. Cera zła. Bladość/ Blady. Kn 306.
fraz. w barwie chodzić z czym: »pasować do czego, być dobrze dobranym«
2. »tkanina, materiał; uniform, liberia, mundur, strój a. jego dominujący kolor jako element świadczący o przynależności do określonej grupy«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • (wariant I):
    Insza barwa; insza strawa/ abo potrawa. KnAd 326.
  • (wariant II):
    Insza barwa; insza strawa/ abo potrawa. KnAd 326.
przen. przenośnie:
  • – Ustawicznie w odmianie się kocha [księżyc]/ nigdy iednego tydnia w iedney barwie nie przechodzi. BirkNiedz 246
  • – W Borach poziumki, czernice, maliny, Ubogą, w Barwę okrywaią Ziemię. DrużZbiór 312
  • – Wiosna [...] Które grudzień z urodzonej odarł był okrasy, Wesołą barwę nagie przyodziewa lasy. ZimBSiel 141
  • – Abys mi tam piechotę obstalował do tey barwy ktorą wiezie. Zostało sam przy mnie słuzałych kilkanascie barw kilka takze zSzubina nie zwieziono, ale to bendzie tempestiue. OpalKListy 174
  • – Dziś barwe rozdaie [szczęście] w purpurowe szlaki Iutro grube kraie kiry y poklaki. MikSil 62
3. »wzór, deseń materiału a. krój stroju«:
4. »kosmetyk do malowania twarzy, róż a. bielidło«:
5. »kształt, postać czego«:
przen. przenośnie:
  • – Z pięknem okiem okazałe czoło/ W barwę śmiałości pospolitą stroi [królewicz szwedzki]. TasKochGoff 202
  • – Wchodzi Pan na surowy sąd swoy/ aby się mścił/ ubrany w płaszcz żarliwości. Jakiey barwy proszę ten płaszcz? BirkNiedz 4. Niebieskie oko, klejnocie jedyny, Lampo gorąca wyniosłej krainy, Ojcze gwiazd jasnych! Ty [...] Odległej ziemi zdarszy nocną larwę, Dajesz glaus dzienny i pozorną barwęm. ZimSRoks 69-70
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
Autor: PK
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)