POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BARZYEŃSKIE drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BASA
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 31.05.2012
BAS rzecz. m
Warianty fonetyczne: BAS, BASS
Słowniki: SXVI, Kn, T III, L (XVII-XVIII), SWil, SW, SJP notują
Słownik SStp nie notuje
Formy gramatyczne:
M.bas || bass
D.basu
C.basowi
B.uż. nżyw.bas
N.basem
Ms.basie
M.basy || bassy
B.uż. nosob.basy
N.basami
Etymologia:
łac. bassus 'niski, głęboki'
1. »najniższy głos męski, najniższe dźwięki instrumentu muzycznego lub przedmiotu wydającego podobne dźwięki; niskie odgłosy natury, otoczenia«:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. dobyć basu || dobywać basu || mówić basem || odpowiedać z basu || się basem ozwać: »mówić, odpowiadać, odezwać się hardo, zuchwale«
  • – Chłop srogi [...] Choć jeden tylko za nim, drugi chłopiec, stoi, A za kożdym się razem basem ozwie: moi? PotFrasz4Kuk I 335.
  • – Gdy mu [Piłatowi] się Żydzi przykrzą, odpowieda z basu: "Idźcież, oto macie me segnety. Jako chcecie, niech będzie tamten grób zamknięty, A już mi dajcie pokój, dość tej bałamutnie!". PotZacKuk I 596.
  • – „I na mię – Spyta Włocha dobywszy od żołądka basu ów guzy – wiele wyńdzie takiego hatłasu?”. PotPis II, 112.
  • – Chlubny sam chwali siebie; tchórz dobywa basu, Mężny mało i skromnie – dość szable u pasu. PotPis II, 127.
  • – Dwu poważnych usarzow hetmańskiego znaku, Przyjechawszy, że wioska moja im na szlaku, Z komplementem, jakiej dziś zażywają mody, Jeśli się nie okupię, chcą pisać gospody. Karwasze, naruczaki, sami mowią basem, U każdego pachołka pistolet za pasem. PotFraszBrück I 572.
fraz. z basem przyjść do kogo: »przyjść, zjawić się u kogo z butą, hardością, pewnością siebie, zuchwalstwem«
  • ~ Turcy [...] z takiem humorem; z takiem do nas basem Przyszli; iakby iusz mieli wygraną zapasem. PotWoj 171.
2. »śpiewający najniższym głosem męskim«:
3. w lm »instrument muzyczny, smyczkowy lub dęty, o najniższej skali«:
4. »niski rejestr dźwięków w instrumencie muzycznym«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys. od przysł.:
  • (wariant I):
    – Zabił mu [Bóg faraonowi] syna, a ten zaraz spuścił z basu, Każe żydy co rychlej wyganiać z tarasu. MorszSŻaleBar II 114.
  • (wariant II):
    – Wałach i kapłon, chociaż się zawiedzie, Pocznie coś basem, a kwintą dowiedzie. PotFraszBrück II 367.
  • (wariant III):
    – Gdy z basu kwintą spuścić nie chce się paniątku, Gdy do wielkiej postawy nie stawało wątku, Przyjedzie do mnie szumno, żebym mu pieniędzy Z jego aparencyjej pożyczył tym prędzej. PotMorKuk III 338.
  • (wariant IV):
    – [Mówi Dawid] Nabalowi nastroię Dudy w swoim Czasie, Kiedy kwinta zerwáná, zagram mu ná basie. Zwołał DAWID żołnierzy [...] mowiąc: ruszon iestem gniewem nowym, Hardość Nabala posła moiego zelżyła. DrużZbiór .

BAS
nazwa własna »imię psa«:
  • Bas czarny strzałka na czele. ArchRadziw 1638 388, 1.
Autorka: DL
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)