POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło RĄBEK drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło RĄBIĆ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 15.01.2015
RĄBAĆ czas. ndk
Warianty fonetyczne: RĄBAĆ, RĘBAĆ, *RUBAĆ
Słowniki: SStp (rąbać, rębać), SXVI (rąbać, rębać; rąbać (odsyłacz kanoniczny, wariant hasła rębać)), Kn, T III (rąbać), L, SWil (rąbać), SW, SJP notują
Formy gramatyczne:
rąbać || rębać
lp1. os.rąbię
rąbam
2. os.rąbiesz
3. os.rąbie
rąba
lm3. os.rąbią
rąbają
lpm1. os.-m rąbał
rąbałem
2. os.-ś rąbał
3. os.rąbał
lmmos3. os.rąbali || rubali
lp2. os.rąb
lm2. os.rąbajcie
rąbiąc
rąbając
rąbano
1. »uderzając ostrym i ciężkim narzędziem ciąć, rozcinać, odcinać, łupać, rozbijać na kawałki; robić dziury w czymś twardym«:
Rekcja: co
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • (wariant I):
    ~ Kędy drwá rąbią/ tám muszą wiory pádáć. VolcDial 117v-118.
  • (wariant II):
    ~ W cudzym domu drwá rąbią/ á do nas wiory lecą. RysProv XVI, 7.
  • (wariant III):
    ~ Iednak naszych Siłasię niedoliczyli wieczor kturzy Sobie rano pospołu dobrydzien dawali Cosię Musiało stac Respektem dawney przypowiesci gdzie drwa rąbaią tam wiory lataią [...]. PoczOdlPam 24.
  • (wariant IV):
    ~ Gdzie drwa rąbią tam trzaski padają. PasPam 62.
2. »ranić, zadawać rany bronią sieczną; zabijać taką bronią, mordować«:
Rekcja: kogo co
przen. przenośnie:
  • ~ [...] Aleskoro Chodkiewicz między ich bonczuki Postrzeże swey Chorągwie iak by mu nasztuki Serce rąbał: wraz go zal: y wstyd, y gniew wezmie [...]. PotWoj 121
  • ~ Dlategoż też ludzie Swięci częstokroć o to Bogá prosili/ áby je tu w Szkole krzyża miewał/ y utrapieniem rozlicznym náwiedzał mowiąc z Augustynem S. Domine hic me seca, ure, ut in aeternum parcas: Pánie/ tu rąb/ pal/ ábyś ná wieki przepuścił! GdacPan 83
1 a. 2:
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ W cudzym domu drwá rąbią/ á do nas wiory lecą. RysProv 82.
przys.
  • ~ Iednak naszych Siła się niedoliczyli wieczor kturzy Sobie rano pospołu dobrydzien dawali Co się Musiało stac Respektem dawney przypowiesci gdzie drwa rąbaią tam wiory lataią. PoczOdlPam 24.
przys.
  • ~ gdzie drwa rąbią tam trzaski lecą. wo Holtz gehauen wird, fallen Spähne. il n'y a forêt où il ne tombe des feuilles par terre; dans un tel jardin il n'y a pas d'autres fleurs à cueillir. T III 2347.
#

RĄBANY
im. przym. bier.
Formy gramatyczne:
lpodmiana złożonaM.mrąbany
nrąbane
st. równyD.nrąbanego
lmodmiana złożonaD.rąbanych
N.rąbanemi
  • – Strwożony [robotnik] tedy/ y iáko powiedał/ w tákim stráchu nigdy nie bywáł y przeżegnawszy sie/ á rąbánia drew zániechawszy/ one koty záiuszone/ to do twarzy/ to do nog sie iego miotáiące/ drwy rąbánemi po głowie po nogách/ y po grzbiecie pobiwszy strudnością od siebie odegnał. SpInZąbMłot 103.
  • – Drew rąbanych pospolitych [...] trocha za łoszkiem. InwByczBęt 84.
  • – Kto się nie przelęknie/ gdy ták wielkie drzewo rąbáne będzie? BirkNiedz 2.
  • Rąbány lás [...] Caesus securi. vide Rębny. Kn 905.
  • – Vrobiony [oszczep] ż [!] drzewá rąbánego ná gorze Pelio: tego więc vżywał[.] Achilles. OvOtwWPrzem 506.
  • Rąbány/ Caesus securi, Runtitas. SzyrDict 372.
  • – Drew rąbanych ociepek 25 [...]. InwMiekBęt 95.
  • – Te co do máteryey drzewá przestrogę dawam, áby rąbáne było po pełni Listopádá. NaukaBud 8.
  • – Roku potym 1430. od Hussitow rąbany, połupany [obraz częstochowski], Nie ráz uznány, że iest Sarcophagum Svecorum, to iest, Grobem Szwedzkim. ChmielAteny II 418-941 [419].
  • – Nierąbany, Ungehauen. BierSłowa 89.

*RĄBIĄCY
im. przym. czyn.
Formy gramatyczne:
lpst. równyB.mżywrąbiącego
  • – Iákom żyw nigdy żadney białeygłowy nie bił/ áżem dniá tego y godziny ktorąście wspomnieli drwá rąbał/ świádectwo stawię gdyż mię y czeladź vrzędowa rąbiącego drwá zástáłá. SpInZąbMłot 104.
Patrz RĄBIĆ.
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)