POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BOSZY drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BOTEGA
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 21.07.2009
BOT rzecz. m
Warianty fonetyczne: BOT, BUT, BÓT
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
M.bot || but || bót
D.bóta || bota
B.bot || bót
N.botem
Ms.bocie
M.boty || buty || bóty
D.botów || butów || bótów
B.boty || buty
N.botami || bótami
boty
Ms.botach || butach || bótach
bóciech
Etymologia:
fr. botte
1. »obuwie różnego kształtu, wykonane z różnych materiałów, noszone przez mężczyzn i kobiety«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. boty żółte (sz. zm.):
  • – [Pyta arcyksiążę Leopold] Czemu pludry tak wązkie jako rękaw, czemu bóty żółte [u Elearów]? DembPrzew 94.
  • Buty żółte były przed dwiema miesiącami albo trzema; napiętki z korków. SobJListy 506.
  • – Sejmiki teraźniejsze. [...] I tego [szlachcica] po przezwisku rzadko się dopyta - co żywo niesłychanych tytułow się chwyta [...] Na większe poły chłopow: jedne żółte boty Ich szlachectwa, więcej nic nie mają, klejnoty. PotFraszBrück II 20.
  • – Do owych kul sześciu [w herbie kardynała Hozjusza] przydał [Zygmunt August] ná polu czerwonym Bot żołty, á w Hełmie rogi bawole, ieden żołty, drogi [!] czerwony. ChmielAteny II 387.
troj. boty chłopskie || boty grube || boty chłopskie grube:
troj. boty polskie || buty polskie:
troj. czerwone boty (sz. zm.):
  • – W bóciech kowanych czerwonych także jako i chłopi zawżdy chodzą [żony uboższych bojarów]. NiemPam 174.
  • – Potym Hosudaryni szła, po moskiewsku ubrana, w sukni po kostki [...] w kowanych czerwonych bóciech. NiemPam 47-48.
troj. boty niemieckie:
troj. boty tureckie:
troj. katowskie boty:
troj. boty żelazne:
troj. bot furmański:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. uszyć komu boty (sz. zm.): »działać podstępnie, intrygować«
  • ~ Pilat [...] duma, iákoby Herodowi uszyć boty [...] bo w sobie wzáiem byli nieprzyiaźni. MłodzKaz II, 146.
  • ~ Ale iak iego [sułtana] nágła iest exaltácya, ták prętki upádek [...] bo Iánczarow prętkie bunty, uszyią mu boty. ChmielAteny II 479.
fraz. szyć (komu) boty (sz. zm.) || szyć buty: »działać podstępnie, intrygować,«
  • ~ Iako Krol komu Odmowi czego zaraz boty mu szyc trzeba Zaraz szlachte buntowac y na Rokosz wołac. OpalKSat 53.
  • ~ Na ciężarÿ y oppressią chłopską w Polscze [...] Szyią boty Chudzinie O przyczynke nie trudno winuią Stem drugim grzywien chłopa ledwie ze y dusze Nie wydrą z niego. OpalKSat 9v.
  • ~ Bo mi nieprzyiaciele szyli boty, áby mię zgłádzić, ábo w drodze, ábo w bitwie, ábo w tumulcie. LubJMan 103marg.
  • ~ Lepiey gryść suchar y pić wody morskie. Niż przy biszkoktach, y przy trunkach gustownych Ná targowisko przyść ludzi obmownych. [...] Zadná godziná w pracy niewákuie, ten szyie buty, ow suknie nicuie. DrużZbiór 540-541.
fraz. kędy kogo bot ciśnie: »tam, gdzie kto pragnie dotrzeć, znaleźć się«
  • ~ Osman [...] pod swoią szablą, nasze głowy zliczy I nakazdą ustawi, pobor niewolniczy Wam na Morze doMalty, kędy go bot cisnie Nam kaze do Persyey. PotWoj 131.
fraz. do kogo popalić boty: »uciec do kogo«
fraz. wdziać cudzy bot na swoje kopyto: »dać się przeciągnąć na czyją stronę, przejść na czyją stronę«
fraz. buty komu wycierać || [Być] komu do botów || czyje boty wycierać || komu butów ucierać || wycierać boty u kogo: »służyć komu, także: pochlebiać, nadskakiwać komu w celu uzyskania jakich korzyści«
fraz. chodzić podle bota: »być w biedzie, w nędzy«
fraz. nie zedrzeć papierowych trzewików: »nie napracować się«
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Koń bossy na lod/ Bot dziuráwy ná błoto/ Tępa siekierá ná drwá Niebespieczni są. ŻabPol B1.
przys.
  • Nie będą ze psiey skory Iáłowicze boty. RysProv XI, 7.
przys.
  • (wariant I):
    Spieszy się by szwiec z boty ná targ. RysProv XIV, 7.
  • (wariant II):
    Bieży iák szwiéc z bótámi. KnAd 24.
przys.
  • Trzebá Bábie ná boty. RysProv XV, 5.
przys.
  • V Kráwcá záwsze ma być zdárta suknia/ á v Szewcá dziuráwy bot. RysProv XVI, 4.
przys.
  • Zono podźmy do Kościołá/ nie mam w cżym miły: Podźmysz do Kárcżmy/ Dziewko/ day sám stáre boty/ są tám gdzieś pod łáwą. RysProv XVIII, 10.
przys.
  • Nagorsze bóty v széwcá/ siékierá v kowalá. KnAd 529.
2. »osłona końskiej nogi, zakładana w celach leczniczych«:
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. boty chłopskie (sz. zm.):
  • Pauerschuch chłopskie boty pero. KusWeg H4.
  • Pero, nis Botÿ chlopskie, kurpie. SłowPolŁac 103.
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. do kogo popalić boty:
fraz. komu ukować buty: »działać podstępnie, intrygować«
  • ~ Anton zas od swych przed zaczęciem woyny, Pod Brundusium z rządu był wyzuty; Cesarz, gdyby nie był na wielu hoyny Teszby mu byli ukowali buty. ChrośKon 307.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Trzebá Bábie ná boty. RysProv Iv.
#
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Data ostatniej modyfikacji: 28.04.2010
BÓT

Najwcześniejsze poświadczenie: 1616
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Koń bossy ná lod/ Bot dziuráwy ná błoto/ Tępa siekierá ná drwá Niebespieczni są. ŻabPol B1.
Autorka:
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)