POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BATA drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BATALIJON
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 03.10.2011
BATALIJA rzecz. ż
Warianty fonetyczne: BATALIJA, BATALLIJA, BATTALIJA
Słowniki: T III, L (XVII), SWil, SW, SJP notują
Słowniki: SStp, SXVI, Kn nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1601-1620
Formy gramatyczne:
M.batalija || battalija
D.batalii || batalijej || battalijej
B.bataliją || battaliją || bataliję || batalijo
N.bataliją
Ms.batalii || batalijej
M.batalije
D.batalii
B.batalije
Ms.batalijach
Etymologia:
wł. battaglia
fr. battaille
1. »zbrojne starcie wrogich wojsk, bitwa, bój, potyczka; także dzieło przedstawiające scenę bitewną«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. dać bataliją (komuś):
  • ~ 21 Maii jp. hetman podjazdem z wyborem ludu 3000 chodził na samego generała Golcza, któremu dał batalią pod Nakwaszą w 5000 jazdy będącemu. ZawiszaPam 145.
  • ~ Tegoż czasu pod Warszawą na początku téj rady generał Niroth dał batalią sasom i polakom, [...], była ta batalia między Wolą a Warszawą. ZawiszaPam 234.
  • ~ Zastąpił mu [Conradinusowi] Woyskiem Karol y dawszy sobie batalią [...] niemieckie Woysko zbił. HistŚwież 123.
  • ~ Gdy Piotr Aragonski Karola wyzwał na poiedynek y on do Burdigali Na Mieysce od Piotra naznaczone iechał Syn Karola tym czasem takze Karol Xiąze Saternitańskie nad Wolą Oycowską dał Batalyią na Wodzie okrętami. HistŚwież 33.
  • ~ Król August [...] ociągał się jeszcze niechcąc dać batalii. OtwEDziejeCzech 105.
troj. formalna batalija (sz. zm.):
  • – Woysko Saskie Krola Imci Polskiego Augusta, ź Woyskiem Szwedzkiem pod Kijami wWoiewodztwie Sendomirskim, zszedłszy się Batalią formalną dali sobie Woyska. DrobTuszInf 63.
  • – Około Szopy stoiąc ledwie do formalney batalii między wojewodztwami nie przyszło, i zabito tam Szlachcica Wojewodztwa Sieradzkiego. OtwEDzieje 5.
troj. generalna batalija (sz. zm.):
  • – Chciał [Szwed] dac naszym generalną batalią ale nasi tego niesłuchali, tylko go Podiazdami szarpali. HistBun 39.
  • – 5 Augusti batalią genaralną pod Kryczborkiem w Kurlandyi wygraliśmy nad Moskwą i Litwą. ZawiszaPam 120.
troj. batalija lądowa:
troj. bić bataliję:
  • ~ Że się jednak zanosiło, żeśmy mieli bić batalię, zatrzymałem się, prosząc przecię zaraz po potrzebie o permisję. SobJListy 132.
troj. wodna batalija:
troj. zwieść bataliją z kimś:
  • ~ Chcąc daley rosprzestrzenić granice krolestwa z Sywardem Danij Krolem wodną zwiodł batalią [Wisimir, syn Lecha]. MikSil 233v.
troj. bataliją wydać komuś:
  • ~ Pudicus [...] zebrał Woysko i batalią wydał Jadzwingom, których wcale zniósł. ŁubHist 33.
przen. przenośnie:
  • – Ta, [Matka Boska] ktora słowo zrodziła przedwieczne, Ktora jest straszna, jako batalia Pogańskim ufcom, niech od was odbija [szwanki]. TrembWierszeWir II 280
2. wojsk. »wojskowa jednostka taktyczna piechoty, batalion, albo wojsko w ogóle; rodzaj szyku wojskowego«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. stanąć w batalii // batalijej || w batalii stać:
  • ~ Działo Pułkartonie wzieli [żołnierze moskiewscy] zaniesprawą Naszych wbataliy Iazdy stoiącey. PoczOdlPam 23.
  • ~ Gdy Woyska staną w zwykłey bataliiey Ia niewygodzę swoiey fantazyiey. PasPam 51.
troj. iść bataliją (sz. zm.):
  • ~ Czambułów jeszcze żadnych nie rozpuszczali, tylko idą bataliją. Owa zgoła coś dziwnego ten nieprzyjaciel intendit. ZałRelSar 369.
  • ~ Po dwie mili na dzień bataliją szli [Tatarzy]. ZałRelSar 372.
troj. batalija piechotna:
troj. nastąpić bataliją na co:
  • ~ Tandem gdy już nobilitas uprzykrzyła sobie incommoda zimy, okrzyknąwszy pryncypałów, aby albo się zgodzili, albo nastąpili batalią na wojsko w. księstwa litewskiego. ZawiszaPam 201.
troj. ognista batalija:
troj. [Śrzednia] batalija:
troj. bataliją ustępować:
  • ~ Szeremet długo z Woyskiem Swoim od Lubara Batalią ustępuiąc, na koniec okopac się musieli pod Czudnowem. DrobTuszInf 9.
troj. zwykła batalija:
przen. przenośnie:
  • BATTALIJA ALBO SZYK WOJSKA PRZECIW LUBOMIRSKIEMU, MARSZAŁKOWI KORONNEMU [tytuł wiersza]. BatRokLub 115
  • – Rusznę ksiegi wielkie y malę [...] 1 O Meluzynię, 1 Bataliie muzyczne. [tytuł książki?] SzumInw 72-74
Patrz BATALIJON.
Autorka: DL
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)