POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło PAD drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło PADAĆ SIĘ
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 05.04.2016
PADAĆ czas. ndk
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
padać
lp1. os.padam
3. os.pada
lm3. os.padają
lpm3. os.padał
ż3. os.padała
n3. os.padało
lmmos3. os.padali
nmos3. os.padały
lpzneut3. os.padać będzie
lmmos3. os.będą padać
lm1. os.padajmy
padając
padłszy
1. »przewracać się, upadać; ginąć, tracić«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. na twarz padać; padać na gębę:
  • ~ Ná twarz padszy. [...] v. Ná płásk. Kn 444.
  • – Utykam głową/ gębą/ w-zięmię: Padam ná gębę. Sistere ore, capite: sistere capite in via, de femita. Kn 1209.
troj. padająca choroba; padająca niemoc: »padaczka (?)«
  • ~ Wino Piołynowe ábo Piołynek [...] Pádáiącey chorobie.Páráliżu. Szláku y powietrzem náruszonym służy, używaiąc go, od tego wszytkiego záchowuie, piiąc y nácieraiąc nim. SyrZiel 352-253.
  • ~ Bernadynek/ ábo Turecki czubek [...] Pádáiącey niemocy. Szláku ábo páráliżowi. Pokurczonym. Strętwieniu ábo zmartwieniu [bywa ratunkiem]. SyrZiel 362- 364.
troj. padać jako muchy; padać jak muchy na wiosnę:
  • ~ NIEPRZYIACIELE padaią gęsto iák muchy. DanKolaDyk II, 282.
  • ~ Czyż powinni zá moy błąd padać iáko muchy, Umierać iáko bydło bez żalu, bez skruchy [o zarazie w Izraelu]. DrużZbiór 136.
  • ~ Padaią ludzie, iák muchy ná wiosnę [od zarazy]. DrużZbiór 355.
troj. nagła padać śmiercią:
  • ~ SEPS Padálec iest ták wielkiego iádu, że kto iámę iego nádepce nieostrożnie, nagłą padá śmiercią, táką zgniliznę, członkow rozsypane nágłe przynosi. ChmielAteny I 504.
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. trupem padać:
  • ~ Z belluard ognia tym więcey dawáli Aby nástępny Szwedzkie rozrywáli, To ich w łeb, to wbok, to ręce Strzeláli Y widáć było, gdy trupem padáli. OblJasGór 83.
fraz. padać na głowę: »fikać koziołki«
  • ~ Koziéłék przéwrocić. [...] Saltus in caput [...] Cernuo [...] cernulat habetur. Koziełki przéwrácam/ Padam ná głowę. Kn 131.
fraz. trup na trupie padał || trup na trupie padł:
  • ~ Lud gęsto bardzo stał y tak zginął że trup na trupie padł. PasPam 97v.
  • ~ Tak cięto trup na Trupie padał. PasPam 97v.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Wielkiemu Pánu záwsze kostká dobrze páda. RysProv XVII, 6.
przen. przenośnie:
  • ~ Grzechi, iák wiele iest ich, liczbá osiáda, A dobroć Boska nigdy pod miárę niepáda. DamKuligKról 265
  • ~ Bo iego miłosierdzia liczbá niezliczona, Ani pada pod miárę dobroć nieskończona. DamKuligKról 80
2. »oddawać hołd«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. padać na kolana (sz. zm.):
  • ~ Witáiąc Krolá y Páná/ Padaymy swe koláná. ŻabSymf E.
  • ~ Klękam/ padam ná koláná. Procumbo in genua. Submitto flexum genu. Tango genu terram [...] Pinso terram genibus. Biię kolány ziemię. Klękam przéd kiem. Kn 280.
  • ~ Nie rozumiem NM Krolu, żeby co w oney wszystko máiacey Boskiey Wszechmocności wspániálszego było, iáko kiedy ten wszystek oraz swiat ná koláná padaiąc, niską mu oddáie czołobitność. DanOstSwada V, 13.
troj. do nóg padać (sz. zm.):
  • ~ Ciało to przenaswiętsze uwielbione będzie Kiedy na maiestacie miedzy trony siędzie Nad [kryształ] przerzroczyste nad słonce iasnieysze Siedm kroc ktore się terasz [me]dzi naigrosnieysze Chory wszystkie Anielskie wespoł y z swiętemi Do nog iego padaią twarzami swoiemi. KodKon 100.
  • ~ Xymeno Pádam do twych nog. Diego Pokłon daięć uniżony. CorMorszACyd 138-139.
troj. na twarz padać:
  • ~ Krzyczą głoszem z kwiatkami iemu zabiegaią Palmy zielone scielą y na twarz padaią. KodKon 47.
  • ~ Pádli wszyscy, ale wstecz, Apostołowie na twarz [...] Wybránych iest ná twarz padać, a złych ná wstecz. MłodzKaz III, 237.
  • ~ Wypisuie Pismo piękną ceremonyią pomienionego trędowátego: Adorabat, kłániał się ná kolaná, ná twárz padał [...] Umie się kłániác kto pokorny, u pysznego kámienne koláno, ánimusz wyfukiwa, pokora wykłánia. MłodzKaz II, 308.
3. »lecieć, sypać się, spadać; wpadać, dostawać się«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. pada na kogoś strach:
  • ~ Obéymuié mię strách / pada ná mię strách. Perfundit me horror. Kn 560.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys. od przysł.: Nie daleko pada jabłko od jabłoni
  • (wariant I):
    ~ Nie daremna ona przypowieść: Synaczek takuczki, jako i pan ociec, nie daleko jabłko od jabłoni padając. DorHipTur 32.
  • (wariant II):
    ~ Nie dáleko drzewá iábłko páda. RysProv X, 1.
przys.
przys.
  • Prętka robotá/ z ręku páda. RysProv XIII, 8.
przys. od przysł.: Pieczone gołąbki nie przyjdą same do gąbki
  • – Kazał się nam Pan Bog o się stárać: nikomu z niebá pieczone gołębie pádác do gęby nie będą. StarKaz 370.
przys.
  • ~ Jédno Bogá. Złoto páda. Jédno ku drugiemu. Jédno drugiemu pomaga. KnAd 315.
przen. przenośnie:
  • ~ Atosz podaię łacny sposob Miał był tenze P. Złynsky mec iussu, (z Arendy Sendzinskiey) a zas ex testamentaria nieboszki Dobrodziki naszey dispositione (ktora na mię padała) odliczyc 300 fl. Panu Zegockiemu. OpalKListy 25
  • ~ Oná nagła goracość ná ciáło ludzkie pádáiąca/ iakoby kąsa ciáło. SykstCiepl 158
4. »o opadach atmosferycznych itp. zjawiskach«:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. mrok pada: »nastaje wieczór, zmierzcha się«
  • ~ Mierzcha się mrok pádá. Noctescit, contenebrat, intendent se tenebrae. SzyrDict 171.
  • ~ Gdy mrok wieczorny padał, jam owce z ugory I koźlęta latosie zganiał do obory; Z trefunku w dół pojźrzawszy ujźrzałem w dolinie Kwiateczki zrywające trzy wespół boginie. ZimBSiel 117.
  • ~ Mrok padał kiedy koniec oney był Turniei Ani noc swoiey zwykłey, chybiła kolei Askoro na podniebne okolice padła Zwierz na paszą; Ptastwo szło na wiadome siadła. PotWoj 171.
#

*PADAJĄCY
im. przym. czyn.
Formy gramatyczne:
lpst. równyM.mpadające
żpadająca
lmst. równyD.padających
  • – Włosy z głowy pádáiące zátrzymawa/ y vmacnia sok z świeżozielonego ziela [koszyczka] z oliwą zmieszány. SyrZiel 850.
  • Niepoprawne zródło .
Autor: PK
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)