POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło GRUNTOWNY drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło GRUSZCZYNA
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 05.09.2016
*GRUSZKA rzecz. ż
Warianty fonetyczne: GRUSZKA, GRUSKA
Słowniki: SStp (gruszka, kruszka), SXVI (gruszka, gruska, kruszka), Kn (gruszka), T III (gruszka), L (gruszka; pod: grusza; XVI-XVIII), SWil (gruszka), SW (gruszka), SJP (gruszka) notują
Formy gramatyczne:
M.gruszka || gruska
D.gruszki
B.gruszkę
Ms.gruszce
M.gruszki || gruski
D.gruszek
gruszków
B.gruszki
N.gruszkami
Ms.gruszkach
B.gruszce
1. »owoc gruszy«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. gruszka leśna:
  • Gruszká léśna/ Pyraster [...] Pyrus siluestris. [...] Achras [...]. dicitur & de arbore, & de fructu. Kn 214.
  • – Nie rozumieią się zaś per Locustas ráki morskie, od Puszczy S. JANA dalekie y w Xięgach Levitici cap: 11. zakázane; ani się rozumieią gruszki leśne według Bezy mniemania, ani wierzchołki ktoregoś drzewá według suppozycyi Eutymiusza, lecz merè Szaráńcza znáczy się, ktorą żył ten Márszałek CHRYSTUSOW: Przez Mel sylvestre znáczy się práwdźiwy miod, w skałách, iak w ulach przez Pszczoły leśne nánoszony według SS. Hieronyma, y Teofilakta. ChmielAteny II 575.
  • – Jeśli Wino ma wsobie wodę, tym docieczesz sposobem, wrzuć gruszkę leśną rozkroioną, ieśli pływa po wierzchu, Wino iest same przez się, purum vinum; ieśli utonie, znak iest roztworzonego wodą. ChmielAteny III 487.
troj. otrzącać gruszki:
troj. jądrko gruszek:
troj. gruszka małgorzatka: »gatunek gruszki«
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys. od przysł.: Nie zasypiaj gruszek w popiele
  • (wariant I):
    – Dáię trzecie tłumáczęnie à Conglobatis Ludzie bogáci, Viri divitiarum Wiecież wy co was czeka, iedno się wy poczniecie długo poduszką báwić, poczniecie się wczasowáć, zásypiáć gruszki w-popiele, dormierunt áż z-wászego Páństwá będzie chudopácholstwo, nihil invenerunt. MłodzKaz I, 79.
  • (wariant II):
    – Tobie gruszka nie darmo, i to dobre ziele, I tej bracie nie radzę zasypiać w popiele. Wiesz ich rodzaj? Są panny, baby, muszkatełki, Są gdule i bitarnie, patrzajże omełki. PotFraszBrück I 214.
  • (wariant III):
    – Iakoz początek namienionego Władysława nad Zamiar był dobry, bo Ian Korwin pospolicie Hunniades przezwany dwa razy w Roku 1447 y 1442 na głowę turków pobił Do tego Ze flotta Chrzesciańska na morzu Srzodziemnym będąca także gruszkow nie Zasypiała w popiele. IntrHist 98-99.
  • (wariant IV):
    Nie zasypiay gruszek wpopiele. MikSil 260.
przys. od przysł.: Nie zaśpij gruszek w popiele
  • (wariant I):
    – Albo miał P. Oycá co nie dospał Vigilia, Nie záspał gruszki w popiele: [...]. MłodzKaz I, 346.
  • (wariant II):
    – A nie umie chodzić koło siebie, to ten záspi gruszki w popiele [...]. MłodzKaz II, 355.
  • (wariant III):
    Nie zaśpią gruszek, iák więc, mawiaią, w popiele, Kogo wzięli w opiekę swą nieprzyiaciele. DrużZbiór 33.
przys.
  • Nie zápomni gruszki w popiele. RysProv F2v.
przys.
  • Non omnibus omnia apia, nie wszytkim gruszki/ drugim jabłká. RysProv G1.
2. »grusza, drzewo gruszkowe«:
3. »przedmiot, wyrób podobny kształtem do gruszki - owocu«:
Związki wyrazowe niejednoznaczne względem znaczeń

*GRUSZKA
nazwa geograficzna »nazwa uroczyska«:
  • – STánąwszy JchM.PP. Hetmáni z woyskiem ná vroczysku Gruszcze [!] postánowili Pułkowniki/ náznáczyli vrzędniki niektore/ Páná Trzebuchowskiego Kápitaná piechotnego/ á mnie też dziáłá oddáli. 2. Z Gruszki ruszywszy sie przed świtem przyszło woysko o południu/ do Dniestru poniżey Podbiłego. SzembRelWej A1.
Autor: WG
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)