POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło BEŚPIECZEN drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło BEŚPIECZNIE
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 22.04.2013
BEZPIECZEŃSTWO rzecz. n
Warianty fonetyczne: BEZPIECZEŃSTWO, BEŚPIECZEŃSTWO
Słowniki notują
Formy gramatyczne:
M.bezpieczeństwo || beśpieczeństwo
D.bezpieczeństwa
C.bezpieczeństwu
B.bezpieczeństwo || beśpieczeństwo
N.bezpieczeństwem
Ms.bezpieczeństwie || beśpieczeństwie
W.bezpieczeństwo
M.bezpieczeństwa
D.bezpieczeństw
1. »niezagrożenie, nienaruszalność; spokój«:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Łácno śmiélé mowić w béspiéczeństwié. KnAd 413.
przen. przenośnie:
  • – Kto płynie przez to morze [tego świata] ma płynąć wciąż/ áby iáko nayprędzey przepłynął/ y stánął w porcie bespieczeństwá niebieskiego. StarKaz II, 456
2. »pewność, niezawodność«:
3. »śmiałość, odwaga, zuchwalstwo, brawura«:
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. wziąć bezpieczeństwo: »nabrać odwagi«
fraz. bezpieczeństwo ganić czyjeś: »dawać komu nauczkę«
  • ~ Kwintyjus […] Sabińczyków bezpieczeństwo gani, A jarzmo, które pozdejmował wołom, Na karki kładzie swym nieprzyjaciołom. MorszAUtwKuk 118.
fraz. zganić bezpieczeństwo (czyjeś) || zganić bezpieczeństwo (komuś) (sz. zm.): »poskromić kogo, dać komu nauczkę«
  • ~ Tak wdumie swey Ufundowali [wojsko moskiewskie] zezaraz nas zniesc y Oboz opanowac przeszedłszy lasem blisko wystrzelac Obiecywali sobie […] Ieden indzenier Pułkownik tak hardzie kazał rozumieiąc zetaki Las iest podObozem Iako Oni zostawili Coich Omyliło y tego samego herszta Wzięto pierszego dnia […] zac[o] niech chwała naywyszemu Bogu będzie zewpierszym terminie zganiono bezpieczenstwo onitak a Pan Bog inaczey. PoczOdlPam 34.
  • ~ On [Bóg] nam sam Hetmanieł OnPoganstwu tak harde, bespieczenstwo zganieł. PotWoj 208.
  • ~ Większa ich [Tatarów] jeszcze przybyła potęga, z którą postąpili pod szyk nasz. Aby tedy im było te pierwsze zganić bezpieczeństwo, potkała się z nimi część wojska naszego. SobJListy 468.
  • ~ Miałem trochę biedy z weturynami, ale nas gubernator pomiarkował i zganił bezpieczeństwo chłopów. ZawiszaPam 86.
4. »lekkomyślność, niedbałość«:
#
Autorzy: BR-K, WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)