POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło UŻYWIENIE drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło WAB
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Data ostatniej modyfikacji: 17.05.2012
W

Najwcześniejsze poświadczenie: 1606-1608
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. w zgodę: »do układania się w jakiejś sprawie«
troj. w bok:
  • W bok im [mieszkańcom krainy Mongazji] basierscy i nahajscy mieszkają. NiemPam 180.
  • – Zając klucz dwojako czyni, albo w zad, a dopiero z tamtąd w bok [...] albo zaraz w bok. OstrorMyślTur 9.
  • – Przetoż i to zaraz postanowiono było [...] aby w ciągnieniu żaden z pod chorągwie ani w przód, ani w bok swawolnie pod gardłem nie wyjeżdżał. DembPrzew 57.
  • – Ja piszę do Króla Jmci, żem gotów wszystko uczynić; ale że mi wozy nie przyszły, pojadę gdzie w bok Lublina i tam na wojsko i wozy czekać będę. SobJListy 113.
  • – Sad w bok domu obszerny, drzewami różnemi zaszczepiony i zasadzony. InwKal I 572.
  • – Mysląc iednak y tam że Szwed za nim maszeruie, rzucił Się w bok Czarnecki ku Płockowi. HistBun 45.
  • – Rano mszy wysłuchawszy u Benedyktynow w Kosciele nie było nic raritatis ieno wielki a ztaroswiecki iechalismy tedy na popas godzin cztyry troche w Bok ziachalismy do Miasta Sendeni gdzie się Krolowie wszyscy chowaią. SobTDzien 40.
  • – Tegoż [dnia] błąkaiąc się Pocztarz przez kilka dni piiąc w bok z iachauszy zgościńca zgubił Iuki zlistami. SapADiar 35.
  • BUT [...] Z CELU w bok, głupie, lekomyślnie [!]. DanKolaDyk I, 240.
troj. w boku:
troj. być w strachu (sz. zm.):
  • – Padła na Szląsk, Czechy, okrutna mania [reformacja], Ale w większym strachu była Frankonia, Nuż pot ogrojcowy puściła Hassya, Padła jak w ogrojcu na wznak Alzacya, i Biponcya. DembPrzew 4.
  • – W tych dniách było zgromádzenie Tureckie blisko Agryey. Powiát Tokáyski był zrázu w wielkim stráchu/ ále w lepszym teraz zostawa bespieczeństwie. MerkPol 140.
troj. pójść w lekką wagę:
troj. jechać w drogę:
  • ~ Iadąc iuz w drogę wstąpiłęm do Pułku Piasoczynskiego pod Chorągiew Pułkowniczą Gdzie Rawski krewny moy Chorągiew nosił. PasPam 74v.
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. ktoś w strach: »ktoś się przestraszył«
fraz. dać w moc:
fraz. być w błędzie II: »odstąpić od wiary, głosić herezje«
fraz. być w błędzie I: »mieć fałszywe, mylne mniemanie, przekonanie«
fraz. być w buntach: »buntować się, występować przeciwko władzy«
fraz. w tumultach i buntach bywać: »buntować się, występować przeciwko władzy«
fraz. kogo w błazna postrzyc: »zrobić z kogo głupca«
fraz. mieć w powadze kogoś: »poważać, szanować, mieć zaufanie do kogoś«
fraz. w rękach zabić:
fraz. puścić w arendę, przez arendę:
fraz. w błąd wpaść III: »zostać oszczepieńcem, odstępcą od wiary, heretykiem«
  • ~ W Kościele Bożym [...] trudno zbłądzić: á iesliby kto per incuriam w błąd wpadł, wnet go poprawią. KorRoz 11.
fraz. żyć w błędzie: »grzeszyć, źle postępować«
fraz. w błędzie trwać II: »nie przestawać głosić herezji, żyć jako odszczepieniec, odstępca od wiary«
  • ~ Kto Kácerzem zostáie/ sowitym bywa synem piekłá: naprzod dla tego/ iż prawdę ktorą trzymał/ opuszcza: potym iz sstał się ádwersarzem prawdy. Bo kto się w błędách vrodził/ y w błędách trwa/ ten tylo iest prostym synem piekłá. BirkRus 24.
fraz. zawodzić (kogoś, coś) w błąd I: »powodować, ze ktoś nabiera faszywego, mylnego mniemania, przekonania; powodować, ze coś staje się mylne, fałszywe, niewłaściwe«
  • ~ Cnotliwy człowiek [...] poiázdy tákie sobie opátruie y obmysla/ iákich przyrodzenie y stan iego potrzebuie/ nie iákich chcą po nim ludzkie popsowáne obyczáie/ y od rozumu y od przyrodzenia dáleko w błąd záwiedzione. StarPopr 118.
  • ~ Pospolite mniemánia ludzkie záwodzą nas w błąd/ y prawdy nam doyźrzeć nie dádzą. StarPopr 42.
fraz. pójść w bunt: »zbuntować się, występić przeciwko władzy«
fraz. zostawać w błędzie: »pozostawać przy fałszywym, mylnym mniemaniu, przekonaniu«
  • ~ Iesli przyiaciel iesli nieprzyiaciel będzie Domyslic się nie moze y zostawa w błędzie. ArKochOrl 6.
fraz. w błąd zachodzić: »odstępować od wiary, kwestionować jej zasady«
fraz. się postrzyc w błazny: »zrobić z soiebie głupca«
fraz. w pole wyniść:
fraz. bronią w ręku: »zbrojnie«
fraz. w związku znajdować się:
fraz. pójść w zapomnienie: »zostać zapomnianym«
fraz. w radzie zasiadać:
fraz. zostać w błędzie II: »fałszywie pojąć sprawy wiary, religii«
  • ~ Ztámtąd wyszedłem ku dniowi/ O krzcie nie mysląc/ bom został w tem błędzie: Zem we snie tylko iákąś widział márę/ Y swam rozumiał bydź práwdziwą wiárę. TasKochGoff 309.
fraz. w niepamięć coś zarzucać:
fraz. w prośbę: »przedkładać swoją prośbę, prosić usilnie«
fraz. w prośby: »przedkładać swoją prośbę, prosić usilnie«
fraz. w ziemię jako bydlęta nieme patrzeć:
  • ~ A Chrystus im [bałwochwalcom i mahometanom] Pan powiada: Widzę & vos de hoc mundo estis, w ziemię tylko iáko bydlętá nieme pátrzycie. StarKaz II, 72.
fraz. w błędzie tkwić: »nie odstępować od mylnego, fałszywego mniemania, przekonania«
  • ~ W tym niemal błędzie Ruellius y Hermolaus Barbarus tkwią/ iáko Brazauola y Manardus [nieodróżnianie korzenia od kłosa ziela Nardusa Indyjskiego - Nardus Indica]. SyrZiel 34.
fraz. wpaść w błędy I: »ulec mylnym, fałszywym mniemaniom, przekonaniom«
  • ~ Turtulian wielki y bárzo uczony człowiek że wierzał widzeniom niektorych niewiast, w grube wpadł błędy. TylkStrom 136.
fraz. trwać w błędzie I (sz. zm.): »nie przestawać źle postępować, czynić, popełniać grzechów«
  • ~ Ludzka rzecz vpáść/ á diabelska w błędzie trwáć. RysProv VIII, 7.
  • ~ To tylko żeś nie długo trwáłá W tym swym błędzie/ y záraz w sumnienie się tknąwszy/ serdecznieś żałowáłá. TwarSPas 111.
fraz. obrócić się w błoto: »zmarnować się, stać się nic nie wartym«
fraz. w błąd wstępować: »mylić się, przyjmować fałszywe mniemanie, przekonanie«
  • ~ Ty zes iest w ktorym wzrok swoy topięchciwy Czy cięn twey duszę widzę swiątobliwy Ach nie ty pono, Ktorego miłuię: Cosz? y owszem ty częmu w błąd wstępuię?. OblJasGór 156v.
fraz. (Kogoś) w błąd zawodzić II: »powodować, że ktoś źle, niewłaściwie postępuje, grzeszy«
  • ~ On [Bóg] gdy zátrzyma wody/ wyschną: á gdy je wypuści/ podwracáją ziemię. U niego jest moc y mądrość. Jego jest błądzący/ y w błąd záwodzący. BG Hi 12, 15-17.
  • ~ Iesli sámá siebie niechcesz w błąd záwodzić/ Proś co słuszna/ miłuy co sámicy się godzi. OvOtwWPrzem 384.
fraz. w bok skoczyć: »zdradzić kogo«
  • ~ Chcesz-li, abym się kochał w tobie wiernie, Przestań tych figlów, bo chociaż niezmiernie Kocham, jednak w bok natychżemiast skoczę, Jak zdradę zoczę. MorszAUtwKuk 252-253.
fraz. się w błoto wrzucać: »być marnowanym, trwonionym«
fraz. (Jak(o) w błoto wrzucić: »marnować, trwonić«
  • ~ Widzę wielu miedzy Kátholikámi tákich/ ktorzy rozumieiąc iż w błoto wrzucili/ iesli co zá synámi/ lubo zá corkámi do Klasztorow dáli. BirkEgz 19-20.
  • ~ Wolałbym ie (te pieniądzé ktorych prosisz/ ábo kupno) w błoto wrzucić. ábo do szpitalá dáć. KnAd 1252.
  • ~ Jak w błoto wrzucił pieniądzé/ koszt. KnAd 294.
  • ~ Koszt tak jako w błoto wrzucę. Dzidy swoim kosztem kazałem tu zrobić po miastach i z proporcami, i będę cudzym rozdawał chorągwiom. SobJListy 504.
fraz. serce w kimś usychało:
  • ~ Po kosciołach zas Gratiarum Actiones [modlitwy dziękczynne] czyniono [...] A w Człowieku prawie Serce usychało. PasPam 277v.
fraz. w błędzie chodzić: »odstąpić od wiary, prześladowac wyznawców wiary«
fraz. jak w błoto wrzuconym być: »być marnowanym, trwonionym«
fraz. zabij kto w Boga wierzy:
fraz. w kłopocie kogoś zostawić:
fraz. w imię Boże brać: »żyć z jałmużny«
fraz. w afekcie być u kogo (sz. zm.): »mieć czyje poparcie, cieszyć się czyją życzliwością, przychylnością«
  • – Matka Jego [krewnego Radziejowskiego] Towiańska w wielkim affekcie będąca u Prymasa dziwnie exagerowała owę urazę i buntowała Sapiehów. OtwEDzieje 38.
  • – Poki authoritas Senatu u młodszych w obserwancyi, młodsi u starych w afekcie, [...] poty Oyczyzna y pokoiu szczęśliwa, y na woynie nieprzyiacielowi straszna. DanOstSwada 8.
fraz. poddać się w obedyjencyją: »podporządkować się czyjejś władzy«
fraz. w małej frekwencyjej: »w obecności niewielu ludzi, przy niewielu widzach«
fraz. zostać w afroncie: »doznać obrazy, zostać znieważonym«
  • ~ Ten się uskarza, że został w afroncie, Ta urażona słowem płacze w kącie. DrużZbiór 539.
fraz. w wielkiej frekwencyjej: »w obecności wielu ludzi, przy wielu widzach«
fraz. mieć nadzieję w (Panu) Bogu: »ufać Bogu«
fraz. kogo do afektu przyjąć || kogo w afekt przyjąć: »o kobiecie: pozwolić mężczyźnie obcować ze sobą fizycznie, nie będąc jego żoną«
  • ~ PHYLLIS [...] Demofoonta, Syna Tezeuszowego z woyny Troiańskiey powracaiącego, y do domu, y do affektu przyięła; wziąwszy wprzod od niego słowo, że [...] miał ią poiąć za Zonę. OvChrośRoz 11.
  • ~ [Hypsipyle] Jazona [...] pod dach y w afekt swoy przyiąwszy, bliźnięta z nim miała; ktory dał iey słowo, że [...] miał się z nią ożenić. OvChrośRoz 68.
fraz. w afekcie być: »być kochanym«
fraz. mieć honor w rękach: »otrzymać godność«
fraz. w imię Boskie: »z Bogiem«
fraz. w imię Boże:
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • ~ Kto we żniwá pátrzy chłodu/ nácierpi się zimie głodu. RysProv VI, 8.
przys.
  • Pokoy w ostrzu broni. PotWoj 68.
przys.
  • ~ Wolałbym ie (te pieniądzé ktorych prosisz/ ábo kupno) w błoto wrzucić. ábo do szpitalá dáć. KnAd 1252.
przys.
  • ~ Jak w błoto wrzucił pieniądzé/ koszt. KnAd 294.
przys.
  • ~ Kto po kładkách mądrze stąpa/ ten się rzadko w błocie kąpa. RysProv VII, 5.
przys.
  • ~ Ludzka rzecz vpáść/ á diabelska w błędzie trwáć. RysProv VIII, 7.
przys.
  • – Przedtym mowiono nie masz w kárczmie Páná/ Y godziło się chłopku pić do ráná. LamChłop A4.
przys.
  • Wenn ein Narr einem Irrthum entgehet/ jednego Błędu uchodząc Głupi, geräth er in den andern/ tráfi w drugi. ErnHand 227.
przys.
  • ~ Lépiey się wrócić/ niż dáley w błąd iść. KnAd 443.
przys.
  • Broń mieyscem/ Rusnicá w lesie/ Kopija w polu/ Miecz ná vlicy/ Puginał w cieśni. Strászne są. ŻabPol B2.
przys.
  • Lepiey iest więcey mieć łanow niźli dworow: więcey bydłá ná oborze niźli szat w komorze. PetrSEk 12.
przys.
  • ~ Bogátego nié vczyni Ccze sércé/ choć pełno w skrzyni. KnAd 33.
przys.
  • Iák oká w głowie strzéżé/ broni/ szánuié. KnAd 292.
przys.
  • Kto w dziesiąci leciech/ nie będzie nadobny/ we dwudziestu gładki/ we trzydziestu duży/ we czterdziestu mądry/ w piąciudziesiąt bogáty/ wsześciudziesiąt nabożny/ tedy iuz do śmierci tákim nie będzie. RysProv VII, 7.
Autorka:
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)