POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło TRZASKAĆ SIĘ drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło TRZASKANIE
ARTYKUŁ HASŁOWY W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 17.07.2014
*TRZASKAĆ czas. ndk
Słowniki: SStp, SXVI (hasło kanoniczne), Kn, T III, L (w cyt. do Trzasnąć), SWil, SW, SJP notują
Formy gramatyczne:
trzaskać
lp1. os.trzaskam
2. os.trzaskasz
3. os.trzaska
lm3. os.trzaskają
lpm1. os.trzaskałem
-m trzaskał
3. os.trzaskał
n3. os.trzaskało
lmnmos3. os.trzaskały
trzaskając
1. »mocno, gwałtownie bić, uderzać w kogoś, coś lub czymś, powodując powstanie silnego odgłosu«:
Rekcja: czym; na kogo
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. żeby pioruny na kogoś trzaskały: »rodzaj przekleństwa«
  • ~ Panie Boze Sprawiedliwy [...] pokasz Sprawiedliwość twoię nad krolem, Ianęm Kazimierzem ze by Pioruny na Niego z iasnego Nieba trzaskały. PasPam 198v-199.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Stáry furman rad słucha/ kiedy kto biczem trzáska. RysProv XV, 2.
2. »pękać, rozrywać się, łamać się wydając charakterystyczny suchy odgłos«:
3. »wydawać silny odgłos, powodować hałas«:
Rekcja: czym
4. »fukać, krzyczeć na kogo, gromić, strofować kogoś, dawać komuś głośną reprymendę«:
Rekcja: na kogo

TRZASKAJĄCY, *TRZASKĄCY
im. przym. czyn.
Formy gramatyczne:
lpst. równyM.mtrzaskający
Ms.mtrzaskącym
lmst. równyC.trzaskącym
B.nmostrzaskące
»wydający silny odgłos, powodujący hałas«:
  • – Tám y mgłom/ tám y chmurom/ támże y trwożącym Myśli ludzkie/ rozkazał stać grom trzáskącym/ Y z piorunámi wiátrom/ zimná przynoszącym: A wszákże tym nie zgołá wszędzie ná wiszącym Powietrzu/ Tworcá świátá pozwolił mieszkánia: Záledwie ich bowiem sam trzyma/ gdy dmuchániá Swoie káżdy z nich w rożney stronie odpráwuie/ By nie szárpáły świátá. OvOtwWPrzem 6.
fraz. związki frazeologiczne:
fraz. mróz trzaskający || trzaskący mróz (sz. zm.): »bardzo silny mróz, powodujący także skrzypienie śniegu pod nogami«
  • – Planety znaczne, których sprawy słucha Tak mokre morze, jako ziemia sucha! Wy piękną wiosnę i lato gorące, Opatrzną jesień i mrozy trzaskące W zwyczajnym na świat prowadzicie torze, Odmieniający niebo, ziemię, morze; Na niewidzialnym popiętrzywszy wody Powietrzu, w mokre z zgęszczonych chmur grody Deszcze i grady, gromy, lici, rosy Spuszczacie, czerstwiąc albo rażąc kłosy. PotPieśRKuk I 482.
  • – 7. S - Mróz trzaskający w nocy i w dzień, z rana śnieg trochę padał. ChrapDiar I 178.
  • Mróz srogi, trzaskający i pogoda piękna. ChrapDiar I 184.
  • – W nocy potężny mróz trzaskający, w dzień także mróz i nic nie ugrzało, pogoda piękna. ChrapDiar I 188.
  • – Srogi mróz trzaskający, jednak bez wiatru, śnieg polatywał czasem. ChrapDiar I 377.
  • – Kiedy owo kto ná rynku stoiąc, gadáiąc, z-kompányią czás trawiąc, á nie zmárznie, á do Kościołá przyszedszy, záraz okrzepnie, to ten nie in Spiritu venit, nie w-duchu przyszedł. kiedy wygoliwszy się zdrowo stać przed Iegomoscią czapkę zdiąwszy, choć ná trzáskącym mrozie, á w-Kościele záraz przy Mszy S. odkrywszy głowę, kátáru, iako on powiádá, nábędzie, nábędzie, nie venit in Spiritu, i ten nie przyszedł w-duchu. MłodzKaz IV, 4554 [455].
  • – Ty żyiesz! iák wiele álbo rękę/ álbo rámię/ dopioro? dopioro złamało? ty wcále zostáiesz! iák wiele mrze głodem? ty do gotowego stołu siádasz! iák wiele nágo/ odárto/ ná gnoiu w trzáskące mrozy leży/ ciebie odziewaią/ tobie ná kominku suche drewká ukłádaią! BujnDroga 373.
Autor: WM
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)