Słownik XVII wieku

Słowniki:
SWil, SW, SJP notują
SStp, SXVI, Kn, T III, L nie notują

Formy: lp D. apryla; Ms. aprylu

Etymologia: <łac. aprilis>

Znaczenia:

»kwiecień«: Tám tedy pod iednymże czásem/ z tey strony gory/ poczyna się źimá około początku Aprilá/ á z drugiey támtey láto: z tey strony pánuią dżdże srogie y grády/ y wiátry źimne y niepogodne; á tám dni pogodne y wdźięczne: z tę stronę morze się przewráca/ y márinarze ledwie są bespieczni w portách; á z támtá stronebespiecznie náuiguią po golfie Bengálae/ y hándluią po wszystkim. BotŁęczRel I 262. [...] a mogę smiele rzec ani koła Czwartego Apryla w poniedziałek wielkanocny dano znać ze Proszowiecki idzie w 15000. Woyska, [...]. MasDiar 81v. Dniá piątego Aprillá/ żoná z brátem iego włożywszy ná woz chorego/ á ten drobinczásty/ szkápą iedną cisáwą przyprowádzili do Swiętego Monástyrá Pieczárskiego. KalCuda 294. Największe gorąca są w marcu, aprilu i w maju [na Goa]. MarBohMisDoś 219.

▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ miesiąc apryl: M[iesią]ca Apryla 10 Toiest na wielkanoc Miałem Vsiebie Miłe goscie folwarku Poławeniu Pana Podsędka toiest Rodzonego Brata. PoczOdlPam 83.

Warianty fonetyczne: *APRIL, *APRYL

Słowniki:
SXVI (apryl, aprylis), SWil (apryl), SW (apryl), SJP (apryl) notują
SStp, Kn, T III, L nie notują

Formy: lp D. aprila // apryla; C. aprylowi; Ms. aprilu // aprylu

Etymologia: <łac. Aprilis>

Znaczenia:

»czwarty miesiąc roku, kwiecień«: Naludnieysza iey część iest Dárá/ ktora to ztąd ma/ iż tám rzeká iedná źimie wzbiera/ y roźlewa się po polách bliskich: przy ktorey iednák brzegách iest pełno osad y kásztelow/ y pol ná zboża: lecz iesliby nie wezbráłá ná początku Aprilá/ wszytek záśiewek ginie. BotŁęczRel I 251. Náuiguią ná ten czás od końcá Octobrá áż do końcá Aprilá: á máią vstáwicznie wschodni wiátr po sobie/ zá nim idą. BotŁęczRel I 286. CVD XI. ROKV PO NARODZENIV PANSKIM, 1617. II. Aprilá. KalCuda 127. Obligacia co my winna zostaie kiemeriia tuteczna gdonska od roku 1689, dię 23 aprila na złotych polskych dobry monyty 5000. SzumInw 37. Widzę, że mój najukochańszy Mężul i Dobrodziej dawne sobie ze mną żarty przypomina, kiedy mię za zwiedzenie przeprasza, wolno mię teraz jako chcąc żartami, choćby takiemi, jakiemim ja dziś pisała, żebym się była rewanżowała, gdyby był przytomny Pan serca mego, zwodzić, wszelkie mi prima aprilis będą teraz miłe, kiedy mnie pierwszy marca wyprowadził ze strachu podległego pierwszemu aprylowi, a za tę łaskę całe życie moje i powinnam dziękować, i dziękować będę, toż i teraz czyniąc, milion razy najukochańszego Mężula i Dobrodzieja nóżki całuję. CzapMListy 121. Przywieziono mi z puszczy czterech niedźwiadków, które być mają dzieci tejże samej niedźwiedzicy ubitej die 27 apryla od ludzi moich. RadziwHDiar 105. Krzewy przesadź mięty piwonii pachniącey tymionu czonbru, szałwii, ruty y innych ziół pachniących do lekarstw y kuchni, oprocz rozmarynu y lawendy, bo te lepiey się udaią sadzone będąc w Aprilu. Przesadź kalafiory, ażeby zastąpiły te, coś siał w iesieni. W połowie tego miesiąca obchendoż y obgracuy inspekty szparagow, bo ich korzonki ukazywać się iuż zaczną pierwszych dni Aprila, iak tę robotę przewleczesz, połamiesz ich y utracisz bardzo wiele [...]. JabłAnnaPorządek 16. Gentiana w Marcu y Aprilu rozdzielaią się korzonki y wsadzaią się w ziemię piaszczystą. JabłAnnaPorządek 92. Spieszemy się Publiczności choć z obcey Gazety donieść z Warszawy pod dniem 20. Aprila (z Gazety Królewieckiey.) GazNarWil 3, 2. Ranne są albo nie plenne, albo plenne. Pierwsze są okrągłe, nieco spłaszczone, szare, lub czerwonawe; bardzo mało są plenne i nietrwałe, ale posadzone w Aprylu, lub zaraz na początku wiosny, na końcu Lipca już są dozrzałe. JundziłłBot 91. Co powiedziawszy, ostatnie mu vale oddał, y názaiutrz nápisawszy list do Gubernatorki z oświadczeniem ku niey swoiey życzliwości, z Antwerpii poiachał do Bredy swego dziedzicznego miasta: z tamtąd ná koncu Aprila przeniosł się z cáłą swą familią do Dilemburga dawney swoiey Stolicy Nassawskiej, zostawiwszy w Szkołach Lowańskich Syná swego starszego. PoszakHist 95.

▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ miesiąc kwiecień: Urodziłem się w Kurklach, dobrach matki mojéj, w roku 1696, miesiąca Aprila 17go dnia. ZawiszaPam 369. Regina Ładzińska maiąc Sianozęć w tysiącu Złotych zastawną, za odebraniem od Xięży Dominikanow tey Summy uczyniła Prawa swego y possessyi przelew 1676. mca Aprila dnia 24. GłosWiel 2. [...] zapis od JOKsięcia JMci Bogusława Radziwiłła, koniuszego W. Ks. Lit., którym exprimendo, iż majętność Niewielicze w województwie mińskim leżąca, jeszcze ante unionem JMPanu Tomaszowi Matuszewicowi wiecznością dostała się et inter alia tęż majętność Niewielicze ustąpić wiecznością jako należytemu aktorowi temuż JMPanu Hrehoremu Matuszewicowi, komornikowi mińskiemu, JOKsiążę JMĆ koniuszy W. Ks. Lit. deklarował w roku tysiąc sześćset pięćdziesiątym czwartym, m-ca aprila dwunastego dnia dany et eodem anno dnia piętnastego iunii w ziemstwie mińskim aktykowany [...]. MatDiar 771. Dowiadujemy śię z listów z Bermudes, iż tam było d. 1 mieśiąca Apryla przeszłego gwałtowne trzęśienie źiemi i poczynio wielkie szkody w Parafii de Somerset. GazWil 1765 31 5 nlb. Pisan w Daskach Roku Tysiąc Siedmset Siedmdziesiąt osmego mca aprila Dwudziestego Pierwszego Dnia. PlewakoETest 3 nlb.