Słownik XVII wieku

Słowniki:
SXVI, L (XVII), SWil, SW, SJP notują
SStp, Kn, T nie notują

Formy: lp M. astronomia; D. astronomii; astronomiej; C. astronomii; B. astronomią; Ms. astronomii

Etymologia: <łac. astronomia, z gr.>

Znaczenia:

»nauka o ciałach niebieskich«: Dla tegoż żyli długo starożytni Oycowie/ aby Geometryey y Astronomiey nauczyć się mogli. BirkNiedz 161. Vważmy iak wiele Geometria/ Geographia/ Astronomia/ Mathematyka przez nię [arytmetykę] dokazuią. GorAryt 10 nlb.. Obserwował [Prometeusz] gwiazdy ktore osobne maią swoie sfery, ktore się ruszaią ktore stoią wryte ztey tedy Gory zstąpiwszy pierwszy on podał naukę Gwiazdarską Astronomią Assyrijczykom. PotPrzyp 5v. Przez Astronomią rozumie się umieiętność o Niebiosach y luminarzach Niebieskich co do ich konstytucyi, istoty, y własności. BystrzInfAstron K1.

Związki nieprzyporządkowane do znaczeń:

▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ astr. nauka gwiazduważna »astronomia«: Do rożwiązania tey wątpliwosci, co się może gwiazdom przyczytać, a co nie; co się może z gwiazd poznać, a co nie, trzeba wiedzieć, że Nauka gwiazdarska iest dwoiaka, iedna gwiazduważna, druga gwiazdowróżna. WłodekNauki 133. Nauka gwiazduważna, y gwiazdowróżna pierwszego rodzaiu, nic nienależy do naszego przedsięwzięcia; Nauka zaś gwiazdowróżna płochosądna, usiłuiąca poznawać z gwiazd obywatelów iakiego kraiu umysły, przymioty, zabawy, cwiczenia, iako iest licha, zawodna, y nierozumna [...]. WłodekNauki 133. Z tą iednak różnicą w tych wszystkich kraiach ta nauka trwala; że ponieważ nauka gwiazduważna była złączona, i pomieszana z gwiazdowróżną; dawni Grecy i Rzymianie bardziey się chwytali pierwszey, lubo i druga nieco się do nich wcisneła. WłodekNauki 135. I Paneciusz, który ieden z Stoików prżepowiadania gwiazdarzów nie przyioł, wspomina o Archelausie, y Kassandrze, że oni będąc wieku swego w nauce gwiazduważney nayprzednieysi, tego rodzaiu wróżenia z gwiazd, niezażywałi. WłodekNauki 136. Jak to iednak pogodzić, że przez tyle wieków trwała ta nauka między ludzmi, naukami się bawiącemi, i poniekąd w nauce gwiazduważney, i przyrodzenia, biegłemi; oniz sami daią sposób; bo w te wróżenia pisali tylko dla głupich, a przestrogi swoie dla mądrych: wróżenia dla głupich, dla zysku, i przypodobania się ludowi [...]. WłodekNauki 137.