Słownik XVII wieku

Znaczenia:

Kozacki bajdak

»duża, szeroka, bezpokładowa łódź żaglowo-wiosłowa z jednym masztem, używana (często przez Kozaków) na rzekach Ukrainy, Białorusi oraz na Morzu Czarnym «: Wiec skoro dni chwálebne Wielkonocne miną/ A od Slońca zarzane lody się rospłyną/ Za Porą tą podaną/ y wdźieczną pogodą Zeby mogł tym sposobniey/ y źiemią/ y wodą/ Zbiega swego nagonić/ wsádźiwszy w báydaki/ Reiestrowe wypráwi Dnieprem wprzod Kozaki. TwarSWoj 6. Tak wielkiej nawie, jako i bajdaku Trafia się rozbić a wżdy nie utonie, Nie trać nadzieje, choć w ostatnim zgonie. MorszZWierszeWir I 365. Zaraz kazał [hetman Potocki] regestrowym Kozakom baydakami to iest wielkiemi obiianemi czołnami dla prędszego przebrania się płynąć przeciwko Chmielnickiemu. HistBun 2. Takoż od przychodzących Czołnow Szuchaleiow, baydakow Nieprem Y Sożem [...] płynących [...] od Szosta po Czwiertce talera płacić pozwoliłem. SapADiar 38. Nawigacją tyż z Rusi chcąc mieć bajdakami pod sam Słuck, czyścić rzekę spomnianą rozkazałem, dziwując się przodkom mym, że widząc rzecz tak miastu potrzebną i honor temuż portowego mieć mogącą, nie uczynili, ile gdy taż rzyka w Prypeć, a Prypeć w Dniepr wpadają. Żeby tedy moje bajdaki jaką różnicę miały od ordynaryjnych, kazałem one robić mym batnikom fozą okrętów wojennych z harmatami według proporcji, a bezmalnie nic więcej towaru nie biorące od ordynaryjnych. RadziwHDiar 180.

▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ młyn na bajdakach »urządzenie do mielenia zboża umieszczone na bajdaku, czyli szerokiej łodzi żaglowo-wiosłowej«: [...] przyłączyłem oraz Młyn na Sożu na baydakach doteyże Arędy Zaleciwszy Mieszczanom Łoiowskim aby nigdźie ńie mleli tylko w Młynach do Arędy należących [...]. SapADiar 38.

BAJDAK m

Formy: lp M. Bajdak

Znaczenia:

nazwa geograficzna » - nazwa jednego z progów na Dnieprze«: Okrążywszy Dumantow/ y Perhasław znowu Biegłá Tátárską stroną szukáiąc obłowu. Aże do Zaporożá/ gdźie śiedm progow sławnych/ Stoią w mili od śiebie z wiekow stárodawnych. Rodak/ Woron. Bohatyr/ Surski/ y Zaborá/ Y Báydak/ á śiodmego że z tamtąd nie wczorá/ Nie może w pámięć przywieść/ ten co mi powiadał/ Ja też niewiem/ bom miedzy Kozaki nie śiadł. PaszkMrDzieje 21.

[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]

Informacje dodatkowe: Nie wiadomo, czy nazwa progu (porohu) na Dnieprze podana przez Paszkowskiego była faktycznie używana. Dziś ten próg nazywa się Budyło (albo Budyłowski). Możliwe, że nazwa podana w poemacie Paszkowskiego wywodzi się od tego, że było to miejsca, gdzie statki (najczęściej bajdaki) często rozbijały się lub musiały cumować (Budyło słynął z tego, że "budził" i był zdradliwy).