W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 10.04.2026
Warianty fonetyczne:
BERNARDYNEK, BARNADYNEK, BERNADYNEK
Słowniki:
SXVI (
barnadynek),
Kn (
barnadynek, bernardynek),
T (
barnadynek, bernardynek),
L (
bernardynek; XVIII),
SWil (
bernardynek),
SW (
bernardynek) notują
SStp,
SJP nie notują
Znaczenia:bot. »roślina lekarska, oset; Cirsium et Carduus«: Weźmi […] Iáskołczego źiela álbo Celidoniey/ Bárnádynku/ Cardobenedyktu/ Tredowniku/ Kurzego źielá/ Pięćiorniku wielkiego po gárśći. SyrZiel 69.
Hieronymus Tragus przećiwko morowemu powietrzu y wszelákim inym iádom każe wźiąć świeżo suszoneg[o] korzeniá Dźięgieloweg[o] łotow sześć/ Biedrzeńcu białeg[o] korzeniá połtrzećiá łotá/ korzeniá kurzego źiela/ korzeniá Mistrzowniku/ po połtorá łotá/ Kárdusu ábo Bernardynku dwá łoty [...]. SyrZiel 95.
Od wśćiekłego psá obráżonym/ iest pewnym ratunkiem/ przez czternaśćie dni prochem go vżywáiąc/ ná raz po ćwierć łotá z wodką Kárdusową/ ktory Bárnádynkiem y Tureckim Czubkiem zowią. SyrZiel 560.
BErnádynek/ ktory Cardobenedictum
z Láćińskiego/ drudzy Ostem Włoskim/ ini Tureckim czubkiem zowią: Ziele iest ośćistokolące wszystko. SyrZiel 562.
[...] choćiaż miękki Oset/ y ten Barnádynek/ są iednostáynych skutkow/ wszákże okolicznośćiámi inymi są od śiebie rozne/ iáko się baczyć może z opisánia ich. SyrZiel 565.
Mylą sie/ ktorzy Koszysczko Przymiotnym źielem zowią. Tákże ktorzy Bernádynek Siwcem miánuią. SyrZiel 1415.
Weźmi Troćin świeżych kośći z głowy człowieká vmárłego vnciy dwie/ Iemioły dębowey drobno pośiekáney połtorey vnciey/ Kwiećia piwoniowego/ Lánuszkowego/ Lipowego/ káżdego po trzy szczypty ábo cztery/ Naśienia piwoniey/ Barnadynku stłuczonego/ oboyga po sześći dragm/ Cynámonu poł vnciey/ Orzechá muszkatowego trzy dragmy. PedSleszTajem 403.
Bárnádynék/ vide Osét włoski. Kn 15.
Bérnárdynék źiéle/ vide Osét włoski. Kn 20.
Osét Włoski/ Bárnádynék/ Turécki czubék. Carduus benedictus vulgò [...]. Kn 639.
Bernárdinek, Carduus Benedictus. PromMed 278.
CARDUUS BENEDICTUS, Carduus Sanctus, po Polsku záś Bernárdynek, Turecki Czubek, Oset Włoski, Czubek, iest nátury gorszkiey, dla tego gorącey, suszącey, otwieráiącey. ChmielAteny1745 I I, 545.
Bernardynek źiele, vid. Oset włoski. T III 33.
Oset [...] (carduus) Distel. chardon [...] oset włoski, barnadynek, Turecki czubek. (carduus benedictus) Cardenbenedict. chardon bénit. T III 1267.
BERNARDYNKU CARDUUS BENEDICTUS Moc y Skutki. 1. PRzeciw morowemu powietrzu iest bardzo użyteczny, ziela y naśienia iego prochu używaiąc z Winem, lub w polewce iakieykolwiek álbo potrawie. BiretWiad 72.
Aaronowa broda, babimur, anyż, bagno, chrzan, barszcz, ciemierzyca, bazylia, cykorya, bernardynek, cynereyskie ziele, dereń, berberys, draganek, cząber, fiałki, betonika, goryczka, dzięgiel, bez, czosnek, kopr, pospolity, biedrzyniec, kopytnik, czosnaczek, brodawnik, dryakiew polna, bożatrawka, czerwiec; Iakiego są kształtu, gdzie rosną i iakie skutki w leczeniu sprawuią? PopisSzk 21-22.
Niemniey y samo źiele cardui Benedicti, lub Bernardynek na proszek starty w następuiącey preskrypcyi służyć ći będźie.
BeimJelMed 131.
Następuiące Vinum medicatum wielkiey cnoty: Weźmi, Korźenia żarzyczki (inaczey Benedykt) po łaćinie Caryophilata, Cykoryi, Korźenia Koźiełkowego, każdego łot ieden. Bernardynku, Melissy, Ziela Koszyczkowego (lub Verbena) każdego połgarśći. BeimJelMed 206-207.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]