Etymologia: <z gr. baros ‘ciężar’ + metron ‘miara’>
Znaczenia:
»przyrząd wskazujący poziom ciśnienia atmosferycznego«: [Spis rzeczy w gabinecie:] Zegar Angielski y Barometr.ArchRadziw1721176/63. Barométre, s. m. (Barometrum) ein Wetter-Glas, die Schwere der Luft und aus selbiger die künfftige Veränderung des Wetters zu erkennen. Buławka skłanna[!] do poznania letkośći i ćiężkośći powietrza i pogody odmiany; barometer.T I582. Barometr iest instrument wynaleziony od Torricellego ucznia sławnego Gallileusza do poznania lekkości y ciężkości powietrza, y pogody odmiany.WyrwGeog32. Dla tey iednak rzadkości y gęstości znaczna odmiana nie dzieie się, gdyż ani żywe srebro w barometrach na doł nie opada, tam gdzie leksze, ani się podnosi tam gdzie iest cięższe powietrze [...].BohJProg I263. Dwoma dniami przed trzęsieniem merkuryusz w barometrze znagła y nad zwyczay zniżył się, tegoż dnia o 5 po południu trzęsienie o 3 mile od Lipska, ktore szeroko rozciągało się, osobliwie ku stronie gorzystey około Weimar [...].BohJProg II174. Gospodarz nadto znać pory powinien, aby wiedział, kiedy kosić siano y zbierać żniwo. Do czego nie mogę lepszey dać rady, iako aby starał się mieć znaiomość instrumentow skazuiących y deszcze y susze nadchodzące; te zaś są: Barometr, Hygrometr, etc.BradKniażKal10. I ta jest powszechna Teorya wszystkich Barometrów, początki, przyczyny i skutki zawierająca, która dobrze uważona, każdemu mogłoby podać sposob zrobienia i używania Barometru. KniażFol207. Przez te tedy podziały, abo różne stopnie wysokości Merkuryusz w górę lub w doł idąc, o przyszłey pogodzie lub niepogodzie i innych odmianach przestrzegać nas będzie. Samo zaś doświadczenie i używanie Barometru każdemu szczegulnieysze w tey mierze poda reguły.KniażFol211.
◼ Przenośnie:
◼ Wypróżnienia naszego szczególniey potrzebuiące starania się: stolec, moczenie, parowanie czyli transpiracya, i plwanie. Naylepszy sposób utrzymowania ich w porządku, albo też nawodzenia do niego iest trzymać się przepisów, którem dał na rozrządzenie innych leczenia się śrzodków; gdy się tamte pilnie wykonywaią, wypróżnienia, których naywiększa lub naymnieysza regularność iest barometrem, naylepszey lub naygorszey strawności, idą porządnie.TisOnan157.