Słownik XVII wieku

Warianty fonetyczne: BLOCH, *BŁOCH

Słowniki:
L (XVII-XVIII), SWil, SW, SJP (blok) notują
SStp, SXVI, Kn, T nie notują

Najwcześniejsze poświadczenie: 1643

Formy: lp M. bloch; D. blochu; ~ lm M. uż. nosob. blochy; D. błochów // blochów; B. uż. nosob. blochy; N. blochami

Etymologia: <niem. Block>

Znaczenia:

1. »gruby, nieociosany kloc, bal«: Pierwsze imię iest cáłey y wespoł złożoney rzeczy, á minuje się osádą álbo łożem: jest ze dwu długich rámion, z dobrych, mocnych, dębowych, álbo orzechowych miąszych blochow sporządzone. UffDekArch III, 60. Izba nowa z blochów wiązana, pokryta oraz z młynicą jednym dachem. InwKal I 265. Znałem ia iednego Kápłaná Zakonu nászego, ktory do Kánády płynąc, rozbił się, pływał kilká godzin uiąwszy się blochu rozbitego okrętu. MłodzKaz II, 483.

▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ w blochy: Naprzód dwór prętki restauracyi potrzebujący, w którym izba w blochy budowana. InwKal I 215. Czeladnica w tymże podwórzu w blochy budowana, która się już bardzo nadwerężeła i chce się obalić nad wodę. InwKal I 264. Naprzód dwór w tychże dobrach w Górznie [...] w blochy postawiony o jednym kuminie. InwKal I 482.

2. »jedno z najstarszych urządzeń podnoszących, działających na zasadzie dźwigni - osadzony na osi krążek metalowy lub drewniany z rowkiem po obwodzie, po którym przesuwa się łańcuch lub sznur«: Błochow cztery z kołami spizowemi. ArchRadziw 91, 1. POULIE [...] (Instrument dont on se sert pour d'elever des fardeaux.) Trochlea [...] Rechamus [...] Orbiculus [...] KOŁKO do windowania, Bloch [...] *Lina blochowa winda. DanKolaDyk II, 374.