W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 16.03.2020
BOŻY przym.
Słowniki:
notują
Formy: lp M. m boży; ż boża; n boże; D. m bożego; ż bożej; boży; n bożego; C. m bożemu; ż bożej; n bożemu; B. m nżyw boży; żyw bożego; ż bożą; n boże; N. m bożym; bożem; ż bożą; n bożym; bożem; Ms. m bożym; bożem; ż bożej; n bożym; bożem; W. m boży; ż boża; lm M. mos boży; nmos boże; D. bożych; C. bożym; B. mos bożych; nmos boże; N. bożymi; bożemi; Ms. bożych; W. nmos boże
Znaczenia:
»właściwy Bogu, odnoszący się do Boga«: vstámi Bożymi BirkOboz 65. co iest Bożego StarPopr 138. Boży Kn 43. Historykámi Bożemi DembWyw 9. usługi bożej SobJListy 570. niełáski Bożey GdacPan 86. bluźniercách Bożych WisCzar 10. z Bozem PotSyl 49. Bożym iest zborem PotPocz 56. Babcze Bozey KomonDziej 219v. Sporządzeniem Bozym HistŚwież 193. rozkazu Bozego IntrHist 8. instynkt Boży DanOstSwada IV, 28. pozwolenia Bożego TylkStrom 125.
▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ kościół Boży: Co zá dział wiernemu z niewiernym? A co zá zgodá Kościołá Bożego z báłwany? BG 2Krl 6, 15-16. ▲ relig. boże przykazanie »jeden z nakazów moralnych wymienionych w dekalogu«: Mowię tak wszakto Nie Boze Przykazanie aby de necessitate kozdy Towarzysz wkole Generalnym Iurement odprawił. PasPam 121. ▲ boże wstąpienie »nazwa święta katolickiego; Wniebowstąpienie«: Do Częstochowy wybralismy się tak że by na Boze wstąpienie tam stanąc. PasPam 178v. ▲ bicz Boży: Coz kiedy tak Bog dysponował, że nasi za niemi ruszyc się nie chcieli, aby ieszcze bicz Boży nad sobą mieli. Trupa na ten czas padło mało, bo się nawet y pobić szczerze nie dostało. HistBun 23v. Przez to tak wielką wzbudził bojaźń Ze go Swiat Cały flagellum DEI, albo biczem Bozym być sądził. IntrHist 94. ▲ anioł Boży: ▲ baranek boży: ▲ błogosławieństwo boże: ▲ bojaźń boża: ▲ bot. boży byt: ▲ chwała boża: ▲ chwalca boży: ▲ boże Ciało: ▲ cud boży: Y ktoż się nie zádziwuie cudom Bożym/ y nie záwoła z wielkim sercem: Poznałem ia Pánie/ iż wielki iest Pan? BirkOboz 59. ▲ cześć boża: ▲ dar boży: ▲ dopuszczenie boże: ▲ bot. boże drzewko: ▲ duch boży: ▲ dzieło boże: ▲ bot. fiołki Matki Bożej: Viola Medica, [...], Viola Mariana [...]. Kn 176. ▲ kara boża: ▲ med. boża kaźń: ▲ królestwo boże: ▲ lud boży: ▲ łaska boża: ▲ matka Boża: ▲ majestat boży: ▲ mąż boży: ▲ bot. boży mech: ▲ miłosierdzie boże: ▲ miłość boża: ▲ moc boża: ▲ boże Narodzenie: ▲ obraz boży: ▲ opatrzność boża: ▲ bot. oset Matki Bożej: ▲ pomoc boża: ▲ pomsta boża: ▲ prawo boże: ▲ boży prątek: ▲ pod przysięgą bożą: ▲ ręka boża: ▲ sąd boży: ▲ skaranie boże: ▲ słowo boże: ▲ sługa boża, sługa boży: ▲ służebnica boża: ▲ służba boża: ▲ sprawiedliwość boża: ▲ stworzenie boże: ▲ syn boży: ▲ święty boży: ▲ bot. boża trawka: ▲ bot. włoski Matki Bożej: ▲ wola boża: ▲ wybrany boży: ▲ zakon boży: ▲ bot. ziele Matki Bożej włoskiej: ▲ arka Boża (sz. zm.): Przed Arką oną złotą zasłona była z szkarłatu [...]: przed Arką Bożą Panną naświętszą/ szczyro złota zasłona ta wisiała poślubienia/ y małżeństwa. BirkNiedz 61. Miewał grzeszne kapłany, miewał niedowiarki Stary zakon, wżdy Bożej słudzy byli arki. PotFraszBrück I 516. ▲ chałupka Boża: Polazłem do tego kościoła. Wciornek z gliny, a mlekiem zewsząd pomazany, pstrymi płachetkami ściany obito, rozmaitymi rogoskami i guńkami ławy obesłano - owo jednym słowem przystojna chałupka Boza. BarMazBad 273. ▲ gniew boży »kara boża, klęska, nieszczęście«: Ktory postępek że się Samemu Niepodobał Niebu y Oczywisty na Oyczyznę naszę zaciągnął Gniew Bozy. Bo zaraz iak otym poczęto traktować pokazał się na Niebie Straszny y wielki [kometa]. PasPam 188v.
◆ Związki frazeologiczne: ◆ pismo boże: ◆ dzieci boże: ◆ pomazaniec boży, pomazańca boży: ◆ w boży czas: ◆ boża rosa: ◆ chrzciciel boży: ◆ stół boży: ◆ owieczka boża: ◆ kmieć boży: ◆ każdy boży dzień: ◆ dom boży: ◆ każdy boży rok: ◆ dziecię boże: ◆ droga boża: ◆ grosz boży: ◆ boża męka: ◆ dziatki boże: ◆ potomek boży: ◆ piastun boży: ◆ pomocnik boży: ◆ dziecięcie boże: ◆ namiestnik boży: ◆ cały boży dzień: ◆ manną bożą żyć: ◆ na imię boże: ◆ obiad boży: ◆ owca boża: ◆ posłaniec boży: ◆ cały boży rok: ◆ w imię Boże brać »żyć z jałmużny«: Y dziadowi wymię Boze biorącemu powiedzieć pytaiącemu y Sprawić się do kąd idę niegotowem deNegare [odmówić]. PasPam 155v. ◆ w bożą godzinę »w czas błogosławiony przez Boga, w porze najbardziej skutecznej«: Tak tylko tedy Szablami ten tego ten tez tego w Bozą godzinę. PasPam 94v. Dali ognia dway z pistoletow do nas z wachmistrzem [...] dopieroz wnich w Bozą Godzinę. PasPam 156. ◆ z łaski bożej »zawdzięczając Bogu«: Ieszcze z łaski Bozey konia do siędę bez pomocy. PasPam 188. Z łaski Bozey przedałem drozey od nich 40 Złotych wyzey. PasPam 234v. Po wzięciu kamięnca puscili Tatarowie zagony głęboko alec się im nie poszczęsciło z łaski Bozey. PasPam 236. Ten Rok z łaski Bozey spokoyny był ale bardzo nie urodzayny y nieplenny a po staremu taniość wielka. PasPam 250. Zaszedłęm tedy z łaski Bozey dosyc szczęsliwie tak Instantanee [nagle] wy brawszy się po owey chorobie y Głowa mię za łaską iego swiętą niezabolała. PasPam 281. ◆ z Bożej łaski (król) »zwrot używany w dokumentach wydawanych przez króla«: Ian Kazmirz z Bozey łaski krol Polski Wielkie Xiążę Litewskie Ruskie Pruskie Mazowieckie Inflandzkie kiiowskie Wołynskie Zmudzkie Smolenskie Czerniechowskie. PasPam 151v. Pisze tedy krol drugi List tak Ian Kazmirz z Bozey Łaski etc. iako wyzey. PasPam 152. ◆ w imię Boże: PETRUS [...] Błogosławieni [...] elemozyny w Imię Boże dają, A naszy, chociaj skąpi, a wżdy nic nie mają. Błogosławieństwo Pańskie majętnymi czyni I będą ci zbawieni, niech mię, kto chce, wini. (WSZYSCY) [...] Wyjedziemy na tobie, jedno bełkocz dalej, Idźże, ani tu bywaj. SynKlechGrzesz 383. ◆ przy nadziei Bożej »z Bożą pomocą«: Przy nadziei Bozey mozemy sobie słuszną formować Bataliią. PasPam 152. Wyrozumiawszy krol z Ięzyka ze przy nadziei Bozey moze bydz wrękach naszych pomięniony Seczyn czyli Syczyn kazał do Szturmu gotować się. PasPam 269.
● Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa: ● Stáry zálotny/ Bogáty łákomy/ Vbogi pyszny. Bozy, y ludzki nieprzyiaciel. ŻabPol B1v. ● Potykay się w imię Boże/ ná toś brał żołd nieboże. RysProv XII, 8. ● Więm że mi przy niewinnosci zadne niezaszkodzą Impostury Iuzem to powiedział przypierwszey Audyencyiey że wolno kurcie y Na Bożą mękę szczekać. PasPam 144v-145. ● Łáská Boża/ dobre zdrowie/ co lepszego niech kto powie. RysProv VIII, .... ● Człowiek Boże igrzysko. RysProv I, 10. OpalKSat 59. MorszZWierszeWir I 465. ● Iák Bożego grobu/ iák czégo drogiego broni/ strzéżé. KnAd 285. KnAd 292.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń:
▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ boża i Barankowa wieczna światłość: ▲ święto Bożego Narodzenia: Fleming [...] armistitium złamał [...], bo w sam dzień święta Narodzenia Bożego (rozumiejąc, że związkowi i trocha z województw, co się jeszcze byli nie rozjechali do domów, jedni nabożeństwem i obserwą wielkiego święta a do tego armistycyją ubezpieczeni, [...]) nastąpił z wojskami z szykiem idąc prosto na obóz polski. OtwFDziejeCzech 251. ▲ ekspr. gwałt Boży: LIszki też tám bywáły kędym dobrze wiedział/ Tom ia wziął konew wody/ á ná drzewiem siedział. Práwie około Gromnic/ gdy náwiększe mrozy/ Com ia tego poławiał ustáwnie gwałt Boży. NowSow A3. ▲ cudem bożym: Informowałem się o ziołach któremi [doktorzy znający się na chorobach wenerycznych] leczą wewnątrz i zewnątrz. Są tedy te: pirwszy bahun, drugie suchowirzch, trzecie bukwica, czwarte horyćwit i piąte starodub, po których zdrowieją ludzie cudem bożym. RadziwHDiar 102. ▲ niełaska boża: [...] przez to nie odwłocznego y częstego w sobie wzbudzenia skruchy włożenie się/ człowiek wprawuie się w Swięty pożyteczny náłog prętkiego náwroceniá się/ y nie ścierpieniá ná swym sumnieniu nie łáski Bożey [...]. BujnDroga 107.
◆ Związki frazeologiczne: ◆ stolica Boża i Barankowa:
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorzy: SPas, DA