W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 28.04.2026
*BONIFRATER rzecz. m
Warianty fonetyczne: *BONIFRATER, BONIFRATEL
Słowniki:
L (bonifrater; bez cyt.), SWil (bonifrater), SW (bonifrater, bonifratel), SJP (bonifrater) notują
SStp, SXVI, Kn, T nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1669-1677
Formy: lp M. bonifratel; D. bonifratela; C. bonifratelowi; B. uż. żyw. bonifratra; bonifratela; N. bonifratelem; ~ lm M. bonifratry; bonifrateli
Etymologia: <łac. boni fratres 'dobrzy bracia'>
Znaczenia:
1. »zakonnik reguły św. Jana Bożego«: [...] tegosz dnia tu We Lwowie Xsiedza Bonifratela[...] n przedmiesciu zabito wnocÿ. WilczPam 40. Tegoz Wypłaciłem Xdzu kniazyckiemu do Rąk Bonifratelowi przysłanemu od Imci Xdza Przeora Nowogrod. Bonifratelskiego [...] zł 330 od ktorego kwit odebrałem. SapANot 231. Odstąpiony od doktorów (których panowie nadaremnie trzymają nadwornych od przypadku śmierci), wezwał zachwalonego w Łowiczu bonifratra; ten się go wyliczyć[wyleczyć] podjął. Póki rzezał zbolale ciało, prymas, nie czując bolu, wołał: „O, bonus frater!”, gdy mu zaś dojął do żywego, wrzeszczał: „O, malus frater!” KitPam 51. Już były przeszły owe Sławne Woyny Ktorym się niegdyś Swiat zdumiały dziwił Już Seraficzny Zakon był spokoyny Już Karmelowi nikt się nieprzeciwił Już Kaznodzieyski wzrok mniey bogoboyny Oka na Kaptur spiczasty niekrzywił Dawnych niechęci mgłę rozniosły wiatry Szczęśliwe nawet były Bonifratry. KrasicMonach A3. Tchorz szablą Turki płoszy, Siwcowi się marzy: Ze go kwiatem rożanym piękna Lais darzy, A laik Bonifratel z uczonemi Oycy Na katedrze Doktorskiey sprzecza się o Troycy; Owoż co umie trunek, a iakże go nie pić? Dobrze y na godzinę frasunki odczepić. NaruszALuc 9.
2. »dobry opiekun, otaczający braterską troską«: Przyiaćiel [tytuł]. KTo wzłey dobie rátuie/ ten iest Przyiaćielem/ A kto zásię w chorobie/ ten Bonifratellem. KochProżnEp 14. na niezapominanie zaś, bo o tym moja panna nigdy nie pomyśli, chyba jej przypominać potrzeba, całuję muszkę moją śliczną, la cousine, la brunette, la moutone, les pieces tremblantes, la duchesse de deux ponts, pajączka - swoim i bonifratella imieniem. Dzieci całuję i pozdrawiam. SobJListy 436.
Znaczenia niepewne:
1. albo 2.: Przyjaciel [tytuł]. Tylko byś od przygody przyjaciela chował, Ni węża od dryjakwie? któż by konwersował Ze mną? Bonifrateli tych mażą, tych kąpią, Co do ostatniej nędze i kalectwa wstąpią. Nie chcę mieć przyjaciela od samej przygody, Nie na jeden tylko młyn potrzeba mnie wody. PotFrasz4Kuk I 411.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
BRONIFRATROWIE mos blp
Warianty fonetyczne: BONIFRATROWIE, *BONIFRATELOWIE
Formy: lm M. bonifratrowie; bonifratry; D. bonifratelów; bonifratrów; C. bonifratelom; bonifratrom; B. bonifratelów
Znaczenia:
»zakon szpitalny założony przez św. Jana Bożego w Hiszpanii w 1540 roku w celu opieki nad chorymi (również umysłowo), także klasztor tego zakonu albo kościół przy tym klasztorze«: Na s. Jana ulicy miała kamienice przeciw bonifratellom wprzecznicy. TrepNekLib 29. Wprzecznicy od Bonifratellow ku Słakoskiey ulicy wCrac[owie] mieszkal naymem. TrepNekLib 50. Zá vmárłych/ ktorzy v tych Bonifratrow vmieráią/ z powinności zakonney ci Zakonnicy odpráwuią ś. Rożáńce/ á Kápłáni Msze ś. PruszczKlejn 32. Summaryusz testamentu Kardynala Mazáryniego [...] Spitalowi Bonifratelow/ 30 tyśięcy żłotych. MerkPol 253-256. Swiádczą ieszcze Kośćioły/ kosztem iego własnym ná chwałę Bogu wystáwione/ iáko w Lublinie v Oycow Jezuitow/ W KALWARYEY Oycow Bernárdynow/ w Zebrzydowicách Bráći Bonifratellom, wespoł y z dźiedźictwem swoim Zebrzydowskim/ dla miłośći Chrystusowey ná wieczne czásy zápisane [...]. DzielKalw 105. OO. Karmalitom bosym konwentu lwowskiego na fortyfikacyę klasztoru ich ziemia lwowska zł. trzysta, także OO. Bonifratellom konwentu lwowskiego zł. trzydzieście u IMci p. Mnichowskiego asygnuje [...]. LaudaWisz21 1671 576. Jeśli mi zaś da P. Bóg w dobrym Wć moją duszę oglądać zdrowiu, obiecałem te tysiąc, które się przy mnie zostały, dać na dobre uczynki, tj. na murowanie oo. bonifratellów [...]. SobJListy 208. Approbácya Fundácyey Bonifratellow Lubelskich, Krásnostáwskich, y Zamoyskich. KonstSejm1677 29. Królestwo ichm. u oo. bonifratellów ranne, wieczorne u Ś. Antoniego nabożeństwo odprawili. SarPam 141. Orzech chyński wielki jeden. Bonifratrom Lwowskim. InwWilan 62. W Krolestwie Polskim znayduie się [...] Bonifratrow Klasztorow 14. Panien Wizytek Klasztorow 4. BystrzInfGeogr K4-K4v. KATALOG KANONIKOW REGULARNYCH KONGREGACYI XIĘŻY y KLERYKOW REGULARNYCH, ZAKONNIKOW, PUSTELNIKOW, KAWALEROW, PANIEN ZAKONNYCH, KAWALEREK, etc. [...] Bonifratrowie albo Ianá Bożego albo Hospitalitatis Zákonnicy. ChmielAteny II 767-768. Trzebać prawi przynaymniey kilku Biskupow zostawić; bo ktożby swięcił kapłanow. Trzeba przecie y Plebanow, ale nie tak wielu, a iako Biskupom tak y Plebanom naznaczyć pensyą z skarbu (: iakoż takż radę niegdy dał Marcin Luter Jerzemu Xiążęciu Saskiemu :) chybaby tylko Bonifratellow y Siostry miłosierne dla opatrowania chorych y wychowania bękarciąt zostawić. JaroszBł 73. Kameduły, Norberty, Cysters[!], Bonifratry, Spadną na cię swym gromem, iak piorun z nad Tatry! ZabłFKrasic 6.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorzy: DA, PK