Słownik XVII wieku

Znaczenia:

1. »miejsce porośnięte bukami, las bukowy«: Buczyná/ v. Bukowiná. [...] Kn 51. Bukowiná/ buczyná/ Faginea silua, arbor, lignum ex Colu. Plin. Ouid. Esculetum, Hor. ὁ φήγινος δρυμὸς: τὸ δένδρον, ξύλον, φήγινον. [do podzielenia przez KK lub JM] Kn 52. Ráno prośi Hospodár/ y w zaiem z ochotą Posłá czeka v śiebie: Szablę przy tym złotą Y sztukę Złotogłowu w vpominku przyśle/ Swoy ná chytrym nieáffekt pokrywszy vmyśle. Wprzod wozy w bukowinę wypráwiwszy. TwarSLeg 41. [...] często, gdy złotogrzywym Faeton spoczywał jadący od Eoo na noc do Boota – kiedy wszelka na ziemi spoczywa robota, kiedy wół pracowity oracza znojnego jarzmo składa, kiedy koń z pociągu ciężkiego wyzwolony lubo to smakowitym sianem posila się, lubo to obiadem owsianem – w południe, że tak rzekę, wszedszy w chłodne cienie odzianej bukowiny, nowe tworzył pienie, a fawnowie i sam Pan, więc bożkowie mali, słuchając, ktoby śpiewał, często się pytali, lecz on, na sercu nosząc rany niezgojone, nie powiadał a kończył piosnki zaczynione. WieszczSielGur 35. Bukowiná. Faginea [...] SzyrDict 24. Przychodząc do Baru trzy mile od miasta, trafiliśmy, w bukowinie na żołdata Fina z pułku książęcia kurlandzkiego, który [...] tam zabłądził był, nie umiejąc żadnego słówka po polsku. RadziwBAut 133. Lepiej by tobie, satyrze, pilnować Bukowin niźli o zgubie rokować. SzemSum 564. Czekaliśmy na przeprawę taboru pomienionego i aż o 9 z rana nasze wozy ruszyły się, wojsko zaś aż o pierwszy z południa, gdy się już wszystkie śniatyńskie wozy przeprawili i ichm. tam będący z nami powitali. Mijaliśmy przeprawkę przez bukowinę niedobrą. [...] 10 Wielki trakt szliśmy do rzeki Mołdawy, Bistry, przez dwie przeprawy, przez kawał bukowiny nietwardy, potem przez parowy mil dwie; w lewą na boku widać było cerkiewkę, ku której jmp. wojewoda wileński komenderował 30 koni swoich, i z koronnych dano 30 ludzi. [...] Staliśmy na tymże miejscu mila wielka od Niemca, bo bukowinę objeżdżając trzeba krążyć do niego. SarPam 18-20. Bukowina, buczyna. ein Buch-Wald. une forêt de hêtres. T III 87. Buczyna, bukowina. DudzZbiór 34. Mászći y dáwne do pomsty przyczyny/ Gdy ná Wołoskie poyrzysz Bukowiny/ Gdźie Dźiádá twego Bogu poświęconá Krew wytoczoná. WikTur B2.

a) »miejsce porośnięte drzewami, las«: Bukowiná. [...] sylva [...]. SzyrDict 24. Żyjąc, nie mamy żalów opowiadać komu: Wszedszy z trzodą do gaju albo bukowiny, Nie ujźrzysz, tylko brzozy a nieme choiny; [...]. ZimBSiel 100-101.

b) »las porośnięty gatunkami drzew, które dawniej były utożsamiane z bukami lub mylnie tak klasyfikowane«: Bukowina/ AEsculetum, ti. g. n. da Buchsbäume und Mispelbäume wachsen. DasHünDict Ppiijv. Bukowiná. [...] esculetum SzyrDict 24.

2.zbior. »buki, drzewa bukowe; także pojedyncze drzewo buka«: Jeziora dzierzawy Parchowskiej. 1. Milicz [...] Na tymże jeziorze są ostrowy dwa, [...]. Na tych ostrowach jest bukowina, dębina i insze drzewa. OpisKról 277. Miasteczko bywało na dole i teraz są chałupy, i to był monaster, co teraz jest fortecą. Cerkiew drewniana, bukowina z jednej strony wielka, z drugiej spatium podwórza na 50 kroków może przygrodka przyczynić. SarPam 20. Iadszẏ Electorowa na mieẏscu iachała strasznie złą drogą y gurami wielkiemi bo tu taki iuż Kraẏ gurzystẏ na gorach Lasẏ są wielkie na nich Bukowina Ordowina ẏ Dębina [...]. SobTDzien 23.

3. »drewno pozyskane z buka«: Gajowe. Mają mieszczanie wolne drzewa na opał leżącego, stojącego, suchego i sprochniałego branie, oprocz bukowiny żer noszącej, dębiny świeżej, jesieniny. OpisKról 465. Nawóz wszystek powinni wywieźć; powinni też [...] co rok od dwu włok wiertel drew grabowizny albo bukowiny lub brzozowiny co rok do zamku wywieźć. InwPuck 146.

4. »rodzaj osady, być może teren leśny lub nowo wykarczowany, zamieszkany przez ludzi«: Wszem wobec etc., osobliwie jednak j. wielmożnym, urodzonym, szlachętnym, sławetnym, uczciwym, hospodarowi, kajmakanom, bojarom wielkim i mniejszym, starostom, perkałasom, kapitanom, szlachcie, karałasom, wójtom, pergarom, watamanom, pospólstwu, innym wszelkim jakiegokolwiek stanu i kondycyjej ludziom po miastach, miasteczkach, włościach i bukowinach ziemie mołodawskiej znajdującym się, łaskę naszę królewską. SarPam 15.

BUKOWINA ż

Formy: lp M. Bukowina; D. Bukowiny; C. Bukowinie; B. Bukowinę; N. Bukowiną; Ms. Bukowinie

Znaczenia:

1. nazwa geograficzna »- nazwa krainy historycznej położonej pomiędzy Karpatami Wschodnimi a środkowym Dniestrem«: 1492. Ian Olbracht syn Káźimirzow: ná Bukowinie ludu niemáło stráćił. PrzewKoś 75. Idą na pamięć z nieszczęsnej nowiny Warna i Sokal, i las Bukowiny, bo tam krwią wnuków pradziadów mogiły oblane świeżo żal swój ponowiły. MiasKZbiór 239. Ználázły się miedzy námi przećiwnego Ich M.PP. Hetmánow zdánia/ ktorzy nie smákuiąc stárszych swych rády/ ięli miedzy żołnierstwo opácznie vdáwáć/ y rożnie/ iedni że nas PP. Hetmáni chcą ná mieśne iátki wydáć/ drudzy że chcą vćiekáć/ trzeći/ że źle rádzą/ bo Tátárom niepodobna vyśdź/ lepieyby przez Prut Bukowiną: záczym ná woysko pádłá niesworá/ y rożne rozumienie/ z tych suspicia y diffidentia o Ich M. PP. Hetmánách/ [...]. SzembRelWej A4v. 1492 IAN OLBRACHT I. syn Káźimierzow/ ná Bukowinie ludu niemáło stráćił/ żył lat 41. Krolował 9. PruszczKlejn 90. Z tego Kunáku die 19. Februarij ruszywszy się, mil sześć wielkich, przez Bukowinę y Troian, drogą węgorzystą nietorowną, y gęstemi lásámi bárdzo trudną, do Seredskiego Tárgu, álbo Seretu Miásteczká, tegoż názwiská rzeczkę blisko Miásteczká przebywszy, sámym wieczorem stánął Jegomość Pan Poseł, y tu o mále prowiantow, y obrokow zástáliśmy. RadzPos 9. Z tąd u Turkow dicterium: Polakow y Ruśmakow sam BOG obroni. Potym w Bukowinie wiele zgineło Polákow ztąd Wierszopisz. - Ale Szláchta Zgineła w Bukowinie, zá Krola Albrachta. ChmielAteny II 351. Roku 1497. Król z Bratem Alexandrem Xiążęćiem Litt: złączywszy się z Woyskami oboyga narodów poszedł przećiw Turkom, ale zdradzony od Wiarołomcy Stefana Wojewody Wołoskiego, bo ten złączywszy śię z Turkami w leśie zwanym Bukowina, na Polaków zdrada napadł, i wiele nazabijał, sam Król na ten czas schorzały ledwie uszedł. ŁubHist 59. A Wodz przeszedłszy mostem owe brody, Z Woyskiem obroci w prost ku Tyśmienicy, Gdźie skoro spádną podwieczorne chłody, Spoczywá Oboz w swoiey Okolicy, Názáiutrz słońce gdy się wytrze z wody, Idą ná Tlumácz y do Czerlenicy, Ztámtąd się maiąc iuż ku Bukowinie, Ty w práwym boku od Woyská Sniátynie. JabłSWUprow Fv. Las iest Krzewisty przećiw Słońca Wschodu, Ná lgnących błotach máiąc swe Othliská, Przećiwne tyły rozlekł od Záchodu. W iego dolinách ćierpkie opárzyska, Przepráwy ćiężkie y złe do przechodu, Gęstwiná bowiem drogę bárdzo śćiská, Wszystek zárosły y plenny Olszyną, Z dáwnego czásu zowią Bukowiną. JabłSWUprow G.

2. nazwa geograficzna »- nazwa miejscowości«: Z Zamośćia d. d. 18. Nov: 1729. W przeszłą tu Sobotę justyfikowano z dekretu Magistratu tuteyszego trzech Zydow z kompaniey tych ktorzy przed kilką niedzielami zabili byli w Bukowinie pod Tarnogrodem Woyta tamecznego [...]. KurierPol 5.

[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Patrz *bukowiński.