W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 16.07.2026
Warianty fonetyczne:
NA CZCO, NA CCZO || NA TSZCZO || NAD CZCZO
Formy:
Znaczenia: »bez uprzedniego spożywania pokarmu, na pusty żołądek«: [...] kłádź ná czczo po iedney w gardźiel koniowi [...]. DorHip II Nv.
Przyniesiono zatem pokrajany drobno chleb biały, gorzałki w czarach sporych, Romanin w drugich, małmazyi w trzecich, to nad czczo [...]. NiemPam 9.
Albo ná cżcżo będźiesz pił/ ziedz pierwey kąsek chlebá. VolcDial 107.
Nie zże też, y ten się opátrzył, przećiwko powietrzu záráżonemu, gdy nácczo nie wynidżie z domu, piwá grzanego z másłem, niechay przynamniey záżyue, ktore bárzo dobre iest. PetrSInst C3v.
Dycháwice z źimney przyczyny leczy/ Ięczmień ták długo wárząc/ áż oná wodá zgęstnieie/ potym korzeń Omanowy miáłko vtárty w niey wárzyć/ y to ná czczo y ná noc po dobrym trunku ciepło pić. SyrZiel 60.
Vstom żołądkowym zápalonym iest osobliwa y wielka ochoda: wźiąć Jęczmieniá ochędożonego [...] á potym [...] ná czczo vżywać. Tákże po obiedźie záraz miásto wetu. SyrZiel 973.
[...] ktorego dniá cżłowiek ná cżcżo másło ie álbo cżosnek/ tego dnia może się trućizny nie bać. RysProv Lv.
Czczy/ aliter, v. [...] Ná czczo. Kn 98.
Nie ná czczo/ ὁ, ἡ ἄνήστις, εως. Non ieiunus. Kn 507.
Dla tegoż w lekárstwách tego przestrzegamy/ áby ie chorzy ná czczo bráli. PetrJWod 26.
Toż rozumiey y o prostoćie Ruskich Swiasczennikow/ wiedząc to dobrze że y ty sam nie záwsze nátszczo inter B. et A. możesz dáć distinkcyą. MohLit 35.
O Mleku. [...] Ná cżcżo bárzo dobre/ á nie ieść po nim prędko áni pić [...]. HercBan 43-44.
A już czwarta z południa, wszyscy się najedli/ Sam tylko Osman na czczo [...]. PotWoj1924 136.
Inszy wołaią Kátá/ á ow chlebá sera. Nierád (pry) nád czczo piiam/ dayćie ieść do pręcy [...]. KochProżnEp 140.
Ná Płuskwy [...] Wźiąć zywego srebrá, y zmorzyć go ná czczo śliną ná dłoni, aź zbronatnieie [...] y mieysca tym námázáć [...]. HaurEk 24.
Drugie przepurgowánie/ Siárkę vtłuczoną miáłko po dwá łotá odwazona z obrokiem mięszáć, y przez trzy álbo przez cztery dni alternatą zádawác koniowi, w piervvszy dźień zráná náczczo, w drugi dżień ná noc. HaurEk 46.
Ná Dycháwicę [...] Wziąc oliwy, cukru [...] wodki rożáney łotow dźieśięć, zámięszavvszy to społem przy węglách ná pálec wysmázyć; ostudzone zádáwáć náczczo miarą koniowi [...]. HaurEk 49.
Na cóż się tak kwapić? Jeszcze na czczo, lepiej się było wódki napić [...]. PotFrasz2Kuk II 488.
Sáturnus czásem żyie, lubo nie dla áppetytu, dwánaśćie dorocznych Miéśięcy ná czczo połknie [...]. AndPiekBoh 144.
czczy/ na czczo nüchtern. KellGram 232.
Aby się krosty nie wdawáły do oczu, niech ie często iáka białogłowá ięzykiem liże ná czczo. PromMed 105.
[...] dawáć się ma ná czczo puł kieliszká dla słábszych, dla mocnieyszych więcey. PromMed 201.
[...] przecedźiwszy piy na czczo [...]. CompMed 218.
Z iákiey przyczyny ná czczo Kommunią S. bráć mámy [...]. NewOzd 159.
Zeby nie ná cżcżo szli, Páńskim cżęstuie Sniadániem [...]. KwiatkowTheatrum 11.
A JEUN, A coeur jeun [...] (Sans avoir rien mangé.) Jejunus. Impransus, a, um. [...] NACZCZO nic nieiadszy. La salive d'un hommé qui est á jeun. Jejuna saliva. Iejuni oris saliva [...] Slina náczczo. DanKolaDyk 141.
VIN [...] WINO [...] Opiły. Le contraire est siccus, a, um. Qui n'a point beu. [...] Ná czczo co nic cale nie pił [...]. DanKolaDyk 583-584.
Na czczo nigdy nie wychodzić, ale się rosołu napić [...]. ChmielAteny III 453.
[...] poł kwarty iey na czczo, bądź samey, bądź ocukrowaney piiąc, stolcami purguie. BiretWiad 15.
Co wszystko gdym rozważył, dorozumiewałem się że to był skutek złey żołci, y materyi kleiowatey; żebym więc uprzątnął zawady z pierwszych drog, y poruszył humory spakowane w ielitach niższey żołądka części: przepisałem ażeby na womit wziął naczczo ex Hypecaquana et sale Policreste tudzież Ftyzantę ex radicibus Cycorrei et graminis do picia, ostrzegłszy według potrzeby iakich ma pokarmow używać. ListDokt 2.
[...] kąpał się na czczo o godzinie osmey co drugi dzień. TisOnan 114.
[...] tego winá daway co dźień choremu ná czco po kwaterze. VadeMed 71.
Gdy jáki buz poczyna wyrástáć, codźień ná czczo gryść go zębámi. VadeMed 211.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Patrz CZCZO.