W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 16.07.2026
CZCZO przysł.
Warianty fonetyczne: CZCZO || CCZO || TSZCZO
Słowniki:
SXVI (czczo, czco, tczo, tszczo), Kn (czczo), T III (czczo), L (czczo), SWil (czczo), SW (czczo, tszczo), SJP (czczo) notują
SStp nie notują
Formy: czczo
Znaczenia:
1. »bez uprzedniego spożycia pokarmu; z pustym żołądkiem; na pusty żołądek«: Czczo/ κενεαγγικῶς. Nomine vtendum est, vbi Aduerbium deest, vide Często 1. Kn 98. Czczo wchodzić [...] Nie wchodźić do niey [sc. wody] z pełnym brzuchem/ ábo rychło po obiedźie/ ale ráno [...]. PetrJWod 40. Ungessen trzezwy/ ćcźo/ ćcźy jejunus. KusWeg M4v.
2. »z pustymi rękoma, z niczym«: Pereł nie nábyłem [...] Bym przećię tszczo przed conspect W.X.M. nie przychodźił, dáię [...] ná com się zdobył [...]. KalCuda d.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
NA CZCZO ndm.
Warianty fonetyczne: NA CZCO, NA CCZO || NA TSZCZO || NAD CZCZO
Formy:
Znaczenia:
»bez uprzedniego spożywania pokarmu, na pusty żołądek«: [...] kłádź ná czczo po iedney w gardźiel koniowi [...]. DorHip II Nv. Przyniesiono zatem pokrajany drobno chleb biały, gorzałki w czarach sporych, Romanin w drugich, małmazyi w trzecich, to nad czczo [...]. NiemPam 9. Albo ná cżcżo będźiesz pił/ ziedz pierwey kąsek chlebá. VolcDial 107. Nie zże też, y ten się opátrzył, przećiwko powietrzu záráżonemu, gdy nácczo nie wynidżie z domu, piwá grzanego z másłem, niechay przynamniey záżyue, ktore bárzo dobre iest. PetrSInst C3v. Dycháwice z źimney przyczyny leczy/ Ięczmień ták długo wárząc/ áż oná wodá zgęstnieie/ potym korzeń Omanowy miáłko vtárty w niey wárzyć/ y to ná czczo y ná noc po dobrym trunku ciepło pić. SyrZiel 60. Vstom żołądkowym zápalonym iest osobliwa y wielka ochoda: wźiąć Jęczmieniá ochędożonego [...] á potym [...] ná czczo vżywać. Tákże po obiedźie záraz miásto wetu. SyrZiel 973. [...] ktorego dniá cżłowiek ná cżcżo másło ie álbo cżosnek/ tego dnia może się trućizny nie bać. RysProv Lv. Czczy/ aliter, v. [...] Ná czczo. Kn 98. Nie ná czczo/ ὁ, ἡ ἄνήστις, εως. Non ieiunus. Kn 507. Dla tegoż w lekárstwách tego przestrzegamy/ áby ie chorzy ná czczo bráli. PetrJWod 26. Toż rozumiey y o prostoćie Ruskich Swiasczennikow/ wiedząc to dobrze że y ty sam nie záwsze nátszczo inter B. et A. możesz dáć distinkcyą. MohLit 35. O Mleku. [...] Ná cżcżo bárzo dobre/ á nie ieść po nim prędko áni pić [...]. HercBan 43-44. A już czwarta z południa, wszyscy się najedli/ Sam tylko Osman na czczo [...]. PotWoj1924 136. Inszy wołaią Kátá/ á ow chlebá sera. Nierád (pry) nád czczo piiam/ dayćie ieść do pręcy [...]. KochProżnEp 140. Ná Płuskwy [...] Wźiąć zywego srebrá, y zmorzyć go ná czczo śliną ná dłoni, aź zbronatnieie [...] y mieysca tym námázáć [...]. HaurEk 24. Drugie przepurgowánie/ Siárkę vtłuczoną miáłko po dwá łotá odwazona z obrokiem mięszáć, y przez trzy álbo przez cztery dni alternatą zádawác koniowi, w piervvszy dźień zráná náczczo, w drugi dżień ná noc. HaurEk 46. Ná Dycháwicę [...] Wziąc oliwy, cukru [...] wodki rożáney łotow dźieśięć, zámięszavvszy to społem przy węglách ná pálec wysmázyć; ostudzone zádáwáć náczczo miarą koniowi [...]. HaurEk 49. Na cóż się tak kwapić? Jeszcze na czczo, lepiej się było wódki napić [...]. PotFrasz2Kuk II 488. Sáturnus czásem żyie, lubo nie dla áppetytu, dwánaśćie dorocznych Miéśięcy ná czczo połknie [...]. AndPiekBoh 144. czczy/ na czczo nüchtern. KellGram 232. Aby się krosty nie wdawáły do oczu, niech ie często iáka białogłowá ięzykiem liże ná czczo. PromMed 105. [...] dawáć się ma ná czczo puł kieliszká dla słábszych, dla mocnieyszych więcey. PromMed 201. [...] przecedźiwszy piy na czczo [...]. CompMed 218. Z iákiey przyczyny ná czczo Kommunią S. bráć mámy [...]. NewOzd 159. Zeby nie ná cżcżo szli, Páńskim cżęstuie Sniadániem [...]. KwiatkowTheatrum 11. A JEUN, A coeur jeun [...] (Sans avoir rien mangé.) Jejunus. Impransus, a, um. [...] NACZCZO nic nieiadszy. La salive d'un hommé qui est á jeun. Jejuna saliva. Iejuni oris saliva [...] Slina náczczo. DanKolaDyk 141. VIN [...] WINO [...] Opiły. Le contraire est siccus, a, um. Qui n'a point beu. [...] Ná czczo co nic cale nie pił [...]. DanKolaDyk 583-584. Na czczo nigdy nie wychodzić, ale się rosołu napić [...]. ChmielAteny III 453. [...] poł kwarty iey na czczo, bądź samey, bądź ocukrowaney piiąc, stolcami purguie. BiretWiad 15. Co wszystko gdym rozważył, dorozumiewałem się że to był skutek złey żołci, y materyi kleiowatey; żebym więc uprzątnął zawady z pierwszych drog, y poruszył humory spakowane w ielitach niższey żołądka części: przepisałem ażeby na womit wziął naczczo ex Hypecaquana et sale Policreste tudzież Ftyzantę ex radicibus Cycorrei et graminis do picia, ostrzegłszy według potrzeby iakich ma pokarmow używać. ListDokt 2. [...] kąpał się na czczo o godzinie osmey co drugi dzień. TisOnan 114. [...] tego winá daway co dźień choremu ná czco po kwaterze. VadeMed 71. Gdy jáki buz poczyna wyrástáć, codźień ná czczo gryść go zębámi. VadeMed 211.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Patrz CZCZO.
Autorki: AW, JM