W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 19.11.2026
CZEKOLADA rzecz. ż
Warianty fonetyczne: CZEKOLADA, CZOKOLADA, CZEKOLATA, CZOKOLATA, CIOKOLATA, *CZEKULATA, *CYKULATA, *CYKULADA, CYKOLATA, CZYKULATA
Słowniki:
L (ciokolata, czokolata, czekulata; XVIII), SWil (czekolada, czekulada, czokolada, czekulata, czekolata), SW (czekulada, czekolata, czekulata, czokolada, czokolata, czokulata, cykulata, ciokolata), SJP (czekolada) notują
SStp, SXVI, Kn, T III nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1665-1683
Formy: lp M. cykolata // czekolada; D. czokolaty // czykulaty // czokolady // cykulady // czekulady // czekolady; B. czokoladę // czokolatę // ciokolatę // cykulatę // czekolatę // czekoladę; N. czokolatą // cykulatą // czekoladą // czokoladą
Znaczenia:
»utwardzona masa w formie tabliczki lub napój z kakao, cukru, wanilii, cynamonu i godźików«: Ciokolatę jeśli Wć masz, moja duszo, przyślij mi Wć; tylko by garnuszka potrzeba, choćby wziąć ten u M. des Noyers, a taki mu odrobić kazać; także i to drewno do kłócenia albo za- mieszania. SobJListy 49. Wczora oddano mi ciokolatę od Wci serca mego, a dziś nocujemy milę tylko od Bolesławca. SobJListy 59. Między fruktámi znáyduie się Cacao ktorego záżywáią támeczni zá monetę, y z tego robią Cykulatę. ŁubŚwiat 639. GVAXACA Miásto Stołeczne nád rzeką Alwarado nie obmurowáne y niemá nád 2000. mieszkáiących, ále bogáte w hándle z przyczyny rzeki Alvarado defluiduiącey do S. Jana d'Ulva, wsłáwione przytym szácownemi konfiturami y Cykulatą, má swego Biskupa y wiele Konwentow Męskich y Biáłogłowskich. ŁubŚwiat 642. Przydłużaią starym życia, kawa, cykolata, rosuł, według wiersza. ChmielAteny III 504. Całe okręty z Gwantimali tym owocem onerowane bywaią. Miasto monety w wielu tam idzie mieyscach, za ktorą wszelkich Amerykanie nabywaią towarow, daią y za iałmużnę ubogim. Wchodzi w Czekolátę, ktorey Amerykanie y Hiszpani utriusq; sexus wiele piią; ále y w Europie iest w gustownym zażywaniu. Frukt ten rodzi się na drzewie nie bardzo rosłym, ale pięknym; na ktorego wierszchołku z gałązek, niby korona formuie się. ChmielAteny IV 622. Lecz do niey niebierze się czokolada w tabliczkach, lecz Kaukau y Wanylla. SimInf 46. Podobnie y z czokoladą sobie postąp, a dobrą y zdrową żołądkową mieć będziesz wodkę. SimInf 46. Czekam WCP. w sobotę z czokolatą, abym WCP. przeczytał List ubogiego Sardi, dawnego sługi, Matki WCPana, a teraz bardzo potrzebuiącego. KlemMeszListy 87. Bynaymniey, odpowiedział wielki Pangloz; była to w naylepszym świecie, rzecz konieczna, i potrzebna; gdyby był albowiem Kolumbus tey nie zarwarł choroby, która zaraża źrzodło płodu, a często i przeszkadza płodności, (co właśnie w brew się przeciwi zamiarowi natury) nie mielibyśmy ani czokolaty, ani szarłatu. VoltPrzybKandyd 19. Krokiem byłam od szczęścia, kiedy stara margrabina, pierwey metressa moiego xiążęcia, zaprosiła go do siebie na czokolatę; po której w godzinę umarł. VoltPrzybKandyd 47. Między napoiami pożytecznemi trzeba pomieścić Czokoladę, która raczey należy do pokarmów; Kakao ma w sobie samym wiele treści żywiącey, a przymieszanie cukru i korzeni odraża coby mogło mieć szkodliwego iako oleiowate. Czokolada, (mówi P. Lewis,) w mleku gotowana wzięta w mierze, któraby żołądka obciążyć nie mogła, iest wybornem śniadaniem dla osob wyniszczeniu podległym. TisOnan 149. Znam dziecię trzech letnie, które było w ostatnim stopniu tey choroby, opuszczone od swego lekarza, które matka wykierowała, nic mu nie daiąc tylko czokolady po trochu, lecz bardzo często; prawda że nie można dosyć zalecić tego pokarmu niektórym osobom słabym. TisOnan 149. Tak wiele zawsze hultayka czokolaty piiała, że mi aż szare plamy zostały się na twarzy. JuanLib 8. Nazaiutrz ieszcze na łóżku odebrałem zapytanie czegobym życzył: kawy? czekolady? czy herbaty? z uprzedzeniem, żebym nie kazał ludziom moim przybierać się do drogi, gdyż J. X. Kanonik postanowił mię tego dnia zatrzymać u siebie, spodziewaiąc się licznieyszych gości. KossakJKKsiądz 20. Kawy, czekolady, likwory, czy wódki z zakąskami są nałogiem bynaymniey nie potrzebnym, a zdrowiu szkodzącym. KossakJKKsiądz 66. W wigilią tego, gdy taką śmietanę robić chcesz, rozkroi 6. tabliczek czekolady ważącą każda uncyą iedną, czyli dwa łoty, którą naleiesz dobrym kieliszkiem wody, a w niey niech moknie przez noc, aż do rana; rano weż trzy garcy y kwarty trzy mleka, które dobrze przygotuy. AlletzAlb 104. Uymiy potym tego mleka kwaterkę, czyli czwartą część kwarty, w którym rozrob łyżkę iak nayprzednieyszey mąki; wyłoż czekoladę w resztę pozostałego mleka przegotowanego, mieszay to razem przy ogniu; potym przyday tę kwaterkę rozpuszczonego mleka z mąką, a nie ustawy gotować wszystko wraz, aż do przyzwoitey konsystencyi. AlletzAlb 105. Po wyięciu z pieca, przylewaią znowu wody zimney, y mieszaią drewnianemi frulami, które podobne są do tych, co się do czykulaty używaią, tylko są większe, mięszaią zaś tak długo, aż się massa dobrze zapieni. DośwGosp 120. SŁUŻĄCY (niesie na Tacy dwie Filiżanek Czekulady. SchrHorodKom 23. STAROSTA.Zdaie mi się, że to było lat siedemnaście przed konfederacyą Barską. STAROŚCINA. Ale Czekolada ostygnie. STAROSTA.Anno 1750. STAROŚCINA. Jakże się WPannu zdaie Czekolada czy dziś lepsza, czy wczoray? SchrHorodKom 25. Dobrzeby było, áby stan Zołnierski, nikomu nie był lekki, bo w tym stanie, u żadney Nácyi nie byłá lekká służbá, i kto trochę głodu, prágnienia, nie dospánia nocy, potu, mrozu, fátygi i pracy ćierpiećby nie mogł, tenby niech w domu się został, niech w piernatách i pierzynách, á ná dobrych puchowych łábędźiowych miękkich poduszkách się przespał, ábo niech przy kominie ćiepłe piwo, herbáthę, káwy i cykulady nápiia, zá piecem iábłuszká piecze, á ráno ná czczo, dobrą winną polewkę połyka, i żeby przećię chwalić się mogł, iż on w ogniu i w dymie bywa, tedy wedle wygody swoiey, niech kiedy mu się podobáć będźie [...]. KampChwał 107<108>.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorka: KK