Słownik XVII wieku

Znaczenia:

1. »pusty, pozbawiony zawartości, też: wydrążony«: Jedzmyż już teraz, a gdy obrusy zejmą, znowu się język nasz ruszy, bo głód nie rad się zabawi uchem i czczy brzuch (dawno mówią tak) głuchem. MiasKZbiór 188. Czczy/ próżny / Vacuus lectus, [...] Vacuum praedium, [...] Inanis nauis, vas, [...] Cassum & & (sic) inane granum, [...] Cassa nux, [...] Vanus, [...] Vanae auenae, Obinane ouum, [...] Inanis prudentiae: inanis aliqua re vtili, [...]. Czczy/ aliter, v. Dęty / & Ná czczo. Czczym czynię / Exinanio, [...] Exinaniri sale oua creduntur [...], v. Wypróżniam. Czczym śię stáię / Vacefio [...]. Kn 98. Kółko czcze wewnątrz/ iáko cyrklem nápisáne/ ábo obręcz/ etc. [...] circulus paruus. krążék/ krąg máły. v. Koło 1. [...] Koło/ figurá okrągła czcza wé wnątrz. Circulus, [...] duae formae praestantes sunt, etc. ex planis circulus. Orbis, [...] Stellae circulos et orbes conficiunt. [...] Circus est omnis ambitus, vel gyrus [...]. Kn 291. Strąk czczy/ strączyná/ łuská strąkowa. [...] Siliquae caulesq́ue (fabarum) gratissimi sunt pabulo pecori, videlicet excussis fabis, et vacuae [...]. Kn 1072. Obok tego meczetu drugi mniejszy, blisko, jakoby kaplica wielka, w którym groby są, a na wierschu czcze trunny kosztownemi aksamitami nakryte [...]. MiasWLeg 69. Czczy. Vacuus, inanis & cassus, vanus. Tusćiás. Czczym czynię. Exinanio. (is ire.) Iztusśīnu. SzyrDict 40. [...] oborę, która do szczętu zgorzała i gumno ze wszystkim zbożem i cokolwiek jeno było, czcza stodoła została. PanBóg strzegł, że wszytek <dwór> nie zgorzał, bo srogi był wicher [...]. ChrapDiar I 212. Jako czcza beczka dzwoni, krowa, która ryczy, mało doi. PotSielKuk I 122. Aehr ist leer / Kłoss cżcży. ErnHand 36. Hohl ist der Stab inwendig, cżcża wewnątrz tá Laská. ErnHand 511.

▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ anat. kiszka czcza »jelito czcze, część jelita cienkiego«: Kiszka czcza / [...] Intestinum ieiunum, [...] secundum in ordine, sic dictum, quia parum in eo humoris est, [...] duodeno contiguum est, sed obliquum, [...]. Kn 276. Jelita lubo są ciągłe y nieprzerwane iednakże się dzielą na széściorakie, ktore są kiszka álbo ielito cienkie, kiszka, kolkowa gdzie kolka choroba bywa miąszsza tłusta, kiszka czcza, słabizna, kiszka kątna albo kątne ielito, y kiszka ostatnia dolna odbytowa albo stolcowa, pierwsze trzy názywaią kiszeczki drobne, á drugie trzy ielita álbo kiszki miąższe, wszystkie iednym słowem zowią po polsku Trzewa wnętrzności, á drobne zowiemy flaki. DanKolaDyk II 169. Le gros boyau, le boyau culier.[...] Jejunum intestinum, i, n. [...] Kiszka czcza, kątna, ostatnia, dolna, odbytowa. DanKolaDyk I 225. ▲ bot. kokornak czczy »kokorycz pusta, Corydalis cava (L.)«: Kokorycz więtsza/ kokorzyk/ [...] Kokornak czczy. Fumaria, [...] Capnos, [...] Fumaria bulbosa, [...] Capnos Chelidonias, [...] Pes gallinaceus, idem quod Capnos [...] Radix concaua [...]. Kn 286.

● Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa: ● Bogátego nié vczyni Ccze sércé/ choć pełno w skrzyni. KnAd 33.

2. »bezowocny, jałowy, daremny«: PAVOT sauvage. Papaver erraticum, n. [...] polny dziki czczy. DanKolaDyk II 338.

▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ zool. jajo czcze »jajo niezapłodnione, niewylęgowe«: Jaje czcze / Ouum hypenemium, [...] Ouum irritum, ouum Zephyrium, quod Zephyro flante generatur, [...] Subuentaneum ouum, [...] quod femina sine mare parit, quasi ex vento conceptum. Talia autem sunt sterilia, humida magis, & minora caeteris, saporisq́; iniucundi [...] & fluitant in aqua, [...] aliqui haec vrina vocant, quos reprehendit Isidorus. v. Jaje zalęgłe. Kn 229. OEÜF qui n’a point de germe. Ovum sterile, irritum, hypenemicum. [...] JAIE czcze puste z ktorego się nic niewylęże. DanKolaDyk II 309.

3. »głodny«: Ná czczo przyszédł/ Ieiunus in scenam venit, [...] Ieiunus et abstemius, [...] Impransus [...] Czczy/ łáknący. [...]. Kn 441.