Słownik XVII wieku

Warianty fonetyczne: CZCZYCA

Słowniki:
SStp (czczyca, tczyca, tszczyca), SXVI (czczyca, tcica), L (czczyca), SWil (czczyca), SW (czczyca, tszczyca), SJP (czczyca) notują
Kn, T III nie notują

Formy: lp M. czczyca; D. czczyce; N. czczycą; Ms. czczycy

Znaczenia:

1. »uczucie pustki w żołądku, głód«: Spytał mnie ktoś, kiedy też obiad jeść najzdrowiej. Ubogiemu, gdy może; gdy chce, bogaczowi: Gdy nie ma co ubogi, choć go czczyca łechce, Bogaty, chociaż ma co, nie je, kiedy nie chce. Ja zaś mam słońce w głowie, kompas na żołądku, Jem wedle apetytu i wedle rozsądku. PotFrasz1Kuk II 141. Spytał mnie ktoś, kiedy też obiad jeść najzdrowiej. Ubogiemu, gdy może; gdy chce bogaczowi, Gdy nie ma co ubogi, choć go czczyca łechce. Bogaty, chociaż ma co nie je, kiedy nie chce. Ja zaś mam słońce w głowie, kompas na żołądku, Jem wedle apetytu i wedle rozsądku. PotFraszBrück I 152.

2.przen. »silne, dokuczliwe uczucie; udręka«: Dopieroż nędza Byblis sercá ostradałá: Száty ná sobie w wielkiey czczycy podrapáłá: Barki potłukłá/ y iuż ná porząd szaloną W głos nádźieię miłośći trzęśie odmowioną. OvŻebrMet 237. [...] á z tąd sądźić nikt nie może/ áby on zbroie ták szpetną z niedostatku nośił/ ábowiem iego rozmowá/ y piękná postáwá ukázuie go być wielkiego Krola synem/ oczym iż się wywiedźieć nie mogę iest mi nawiększa czczyca/ ábym wiedźiáłá ieśli mię godżien [...]. HistOt E7.

a) »niepokój, obawa«: W tym trzaskiem swych wzruszona krolowa przypadá Hálcione; nie práwie włosá vtráfiwszy; Y ten mierzwi: tam się mu szyie vchwyćiwszy. Lzámi/ y słowy prośi/ áby posiłkował; Nie sam iednák/ by w iedney dwie duszy záchował. K niey Peleus: zbądź piękney/ á pobożney cżcżyce Krolowa: mam dość w łásce wászey obietnice. Mnie ręki/ ná to dźiwo nie zda się podnośić: Morskich w tey mierze bogow przynależy prośić. OvŻebrMet 279. Wstawszy pásterz bárzo ráno/ Wyszedł z budki wlazł ná śiáno: Boć go cżcżycá zeymowáłá/ Jáka przedtym nie bywáłá. ŻabSymf D4.

b) »wstręt, odraza«: Ani pierwey/ nád zdrowie/ zbywáią prágnięniá. Z mieyscá/ zięći chorobą ćiężką/ nie powstáią: Mrą nád wodami/ drudzy iednák popiiáią. Vięći/ obrzydzonych łożysk/ czczycą srogą/ Drą się z nich [...]. OvŻebrMet 178.