ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO Data ostatniej modyfikacji: 16.02.2026
CZYSTOŚĆ rzecz. ż
Słowniki:
nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1612
Formy: lp M. czystość; D. czystości; C. czystości; B. czystość; N. czystością; Ms. czystości; ~ lm N. czystościami
Znaczenia:
1. hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicjiA iż do czystośći świętey należy modestya ábo skromność człowieká powierzchnego/ słusznie ná tym mieyscu mogą się położyć one słowá błogosłáwionego Oycá Augustyná świętego/ w ktorych persony czystośći świętey oddáne/ przestrzega y roskázuie mowiąc: W chodzeniu/ staniu/ y we wszelákich gestách y ruchomnośćiách wászych niech nic nie będźie coby oczy czyie obráźić miáło: ále ráczey to co przystoi wászey świątobliwośći. LairReg 54. Ták też wspomina Christus o połogu, o białogłowie rodzącey, bo Christus, bo Bog, bo czystość nád czystośćiámi, ále kto máło ma Bogá w-sercu, ma precz tákie máteryie minąć. MłodzKaz 92.
2. hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicjiLeczenie świrzbu wyciąga czystości wedle siebie, i częstey odmiany bielizny, kompania się w wodach siarczanych, iakowe mamy w Krzeszowicach pod Krakowem, to kompiele z ługu lub z mydła letnio robione, nakadzanie sukien siarką, atoli nie w izbie, lecz na dworze, boby płucom ten dym zaszkodził, mięsiw solonych, wędzonych i wieprzowiny iadać pacyentowi nie można, atoli iarzyny wszelkie nie odymaiące, nabiał i serwatka pacyentowi służy. PerzLekarz 138.
3. hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicjiCzylisz nie boiaźń y trwoga w duszę twoię biie! ieżelisz tedy ludźiom w ciele będącym, y podobne niektorym występkom podległym, bespiecznie w oczy spoyzrzeć nie możesz: tak cięszkim zawoiowana wstydem coż czynić będźiesz przed Obliczem czystych Apostołow! co przed Eliaszem; y Danielem y tak wielką Prorokow liczbą? co przed Janem niewinnym! co przed Niepokalaną Maryą, Teklą, Agnieszką, y niezmazanemi Pannami wszystkiemi? co nakoniec przed Swiętemi Aniołami? azasz iasnościąy blaskiem z twarzy czystości wypadaiącymi, iako piorunem iakim uderzona niespłoniesz? ZehenLaskSum 9-10.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń:
Ustabilizowane połączenia wyrazowe: czystość serca: Ztąd záweźmiesz wielką czystość sercá y ćiáłá/ przez ono ziednoczenie ktorą sámá czystość Syn Boży y Pánieński w tym Sákrámenćie z tobą czyni. LairReg 53. A Kássiánus pisze/ że wedle miáry czystośći sercá ma káżda modlitwá powodzenie/ cenę/ y wysługę. LairReg 93<101> . eż Kanony potrżebowały po wszystkich Klerykach żeby wysokie Ludowi o funkcyách swoich dawali rozumienie, prżez same náwet ich znaki powierszchowne, y żeby ochędożność Ich twarży, rąk y ubioru, była dowodem czystośći Ich serca y niewinnosci Ich żyćia. HylJMOpis 47. W reśćie byli to Laicy, álbo niby w Swiecie, żyiący z pracy swoiey w skromnośći y ćichośći, ćwicząc się w podbićiu námiętnośći swoich iedney po drugiey, á żeby ták zwoiowawszy samych siebie iáko mowi Paweł S., mogli doyść tey czystośći Serca, ktoraby Ich czyniła godnemy oglądać Boga, cała Ich żyćia instytucya do tego się miała końca. HylJMOpis 99. ▲ ślub czystości: 15. Odnawiay w pewne czásy ślub czystości świętey/ vważáiąc onę vroczystą przyśięgę y obowiązek ná tę cnotę/ y twoie Bogu sámemu wieczne záślubienie/ karząc przewinienia y nieostrożnośći twoie w pełnieniu ślubu tego/ y co raz iák znowu Bogu go oddáiąc/ pilność y popráwę z sercá obiecuiąc/ y łáski iego ná to gorąco wzywáiąc. LairReg 53. Y to nie dármo nápisano/ á nam gwoli ślubowi czystośći świętey ná tym mieyscu zdáło się to położyć. LairReg 56. ▲ panieńska czystość: Zmyślił iákoby to z ochotą vczynić chćiał/ y wbieżawszy do iedney komory/ z pilnośćią drzwi za sobą zámknął/ y ze wszytkiego sercá poruczał sie Pánu swemu żeby ták wielkiego vpadku vyśdź mogł: y rzecze do niewiasty: Iżem pewien tego niescześliwa śiostro/ że ćię do tey mizeryey y żyćia sromotnego nie ták nienawiść czystości/ iáko miłość pieniędzy przywiodłá/ śmiałem wniśdź do ćiebie/ y teraz gdy żaden nie słyszy mowię ztobą; duszá moiá dáleka iest od tego ábym ia miał co przećiw czystośći vczynić/ bom ią Pánieńską áż do tey godźiny z łáski Páná mego záchował/ y áż do śmierći nienáruszoną chcę záchowáć. ZwierPrzykład 51. Obracam mowę moią do was wszystkich służące w Panieńskiey czystości Oblubieńcowi Niebieskiemu Dusze. JaroszBł 77. Wasza powściągliwość, a częstokroć od młodych lat aż do starości, choć od Panieńskiey czystości nieco odstępuie, ale w zasłudze u Boga, tamtey dogania; albowiem zdaniem S. Cezaryusza: Długa powściągliwość, iest naśladownicą Panieńskiey czystości. JaroszBł 79. ▲ anielska czystość: MałpaCzłow 223.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorka: