Słownik XVII wieku

Słowniki:
Kn, T, L, SJP notują
SStp (?), SXVI (?), SWil (?), SW (?) nie notują

Najwcześniejsze poświadczenie: 1618

Formy: lp M. deszcz; B. uż. nżyw. deszcz; N. dżdżem; Ms. deszczu

Znaczenia:

»opad atmosferyczny«: Powiedali kommisarze że się tu ta Zięmia Ludzkiey krwie tak nasyciła iak wody po wielkim deszczu. PasPam 72v. Deszcz wielki leie y woda Rynsztokami iako rzeki płynie. PasPam 262v. W Stąpiłem do Austeriey chcąc przeczekać ow deszcz. PasPam 262v. Deszcz [...]. T III 219. Byłá po niey susza ták wielka/ iż się żadnym dżdżem przez cáłe trzy látá nigdy źiemiá nie zmoczyłá/ iáko dwá wielcy y poważnie pisárze/ Wielebny Bedá y Anástázyus Bibliotekarz świádczą. BemKom 11.

◼ Przenośnie: ◼ A insza teraz kiedy to Granaty y Bonty [!] kartace wypuszczą kiedy ... iako Cebry kule wylecą kiedy uczynią deszcz ognisty. PasPam 258v.

Związki nieprzyporządkowane do znaczeń:

▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ walny deszcz (sz. zm.): Zyzność źiemie odłogiem znaczna świátu wszemu Leży/ zbożá niszczeią wpierszey trawie. kczemu To zbytni skwar/ to ie dzdże wálne porażaią: Wiátry/ to gwiazdy suszą/ rozśiáne zbieráią Ptacy chćiwi naśienia: z kąkolem przeklęty Oset/ śiew pszenny tłumi y chwast nieprzeięty. OvŻebrMet 120. Dach nad kaplicą dużo porujnowany takiejże potrzebuje reparacji, bo wcale zły, wiele dachówki pospadało, a z drugiej strony nad pokojem królewskim i izbą stołową dach nieruszony zły i wszędzie zacieka, kiedy walny deszcz idzie. InwChełm 9. Pogodne Niebo wezmie Ornat biały, Załobne zdiąwszy deszczow pluwiały, Widząc kolor Paschalny, Powie: vale deszcz walny. Prosić więc z płaczem o pogodę trzeba, Na płacz przestaną płakać dżdżyste Nieba, Przed Panieńskim Jey tronem Upadaymy z pokłonem. RudnGłos 38. 27. Stanęła szczęśliwie żona moja, dając racją opóźnienia swego: nocny grzmot z walnym dyszczem i piorunami, z którego i my tu nie byli kontenci. RadziwHDiar 77.

● Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa: ● Wielka tárápátá/ dziuráwa w deżdż chátá. RysProv XVII, 7. ● Deszcz/ Pluuia [...] Imber [...] Ruit caelum imbribus [...] Deszcz iák cébrem lał [...]. Kn 120. ● Kiedy człowiek łąki kosi/ ládá bábá deżdż vprosi. RysProv D4.