W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 01.07.2026
Warianty fonetyczne:
EGZARCHAT || EKSARCHAT, EGZARCHATUS || EKSARCHATUS
Znaczenia:1. »jednostka administracyjna Cesarstwa Bizantyjskiego«: Kiedy Pipinus/ wygnawszy Astolfá/ dał wwiązánie Kośćiołowi/ Exárchat zámykał Ráuennę/ Sársinę/ Clássę/ Forli/ Forlimpopoli/ ktore miástá czyniły iednę Rzeczpospolitą/ ktorą zwano Pentápoli: á oprocz tych należáły też do Exárchatu/ Bononia/ Reghium/ Modená/ Pármá/ Plácentia/ z inszemi miásty ktore leżą miedzy Apenninem gorą/ y rzeką Padusem/ ábo Po. BotŁęczRel I 69.
Tá Prouincia/ o ktoreyiesmy mowili/ zwána byłá pierwey Fláminia: lecz Kárzeł wielki chcąc zepsowáć imię Exárchatu/ y chcąc ludzkie sercá obroćić ku Rzymowi/ názwał ią Románią. BotŁęczRel I 70.
Gdyż to Pánowánie áż w roku 800. napierwszy pocżátek z szcżodrobliwośći Pipiná y Carolá Wielkiego wźięło/ ktorzy wyrwawszy Exarchát wespoł y z Rzymem miástem z rąk Longobárdow/ Papieżowi ie Stephanu wtoremu darowáli/ iáko Plátiná/ Voláterran/ y inszy wszyscy świádcżą [...]. SmotLam 59v.
Plátiná przydáie/ iż roku 756. Exarchat z mocy Astulphá Longobárdá wyrwány był/ y Papieżowi Stephanowi oddány. SmotLam 59v.
Ten zaś Exarchatus trwał przez lat 185. Pierwszy Exarcha ktorego Iustyn II wysłał, nazywał się Longinus, a ostatni Eutydhius. Tenże Exarchatus od krolow Longobardyiskich R 752 Zniesiony, a ciz krolowie Znowu od Frankow we 20 lat circiter potym zagubieni byli. IntrHist 183.
Turcy potym w XVI. Wieku Sarácenom ten Kray wydárli, y pod ich iárzmem do tąd ięczy. Miástá iuż nie są w tey porze, Grecy nie máią tyle Biskupstw co przed tym, bo ich nie máią nád 12. pod tytułem Metropolii y Exárchátow [...]. ŁubŚwiat 577.
Rozszerzona potym iego Iurysdykcya w wieku szostym, Illyryk Wschodni, część Zachodniego, z obu stron Dunaiu; w wieku dziewiątym wielka Grecya, alias Niższa Italia, y Sicilia, item Prowincye Ruskie y Tatarskie, Wołochy Multany iego iurysdykcyi cesserunt. Zgoła miał Exarchatow, alias Vice Patryarchatow kilka, toiest Tracki, Macedoński, Dacki. ChmielAteny IV 30.
KROLOWIE Francuscy ci godni wspomnienia, oprocz wyliczonych w drugiey Części Aten. Pepin albo Pepinus, Longobardow pokonał w Włoszech y innych, Exarchat Raweński im odebrał, Stolicy Apostolskiey z Pármą. Placencyą, Romándiolą, Ankoną oddał lege perpetua za Stefana III. Papieża. ChmielAteny IV 181.
2. »namiestnik cesarski w prowincji Cesarstwa Bizantyjskiego«: Miał ten Exárchatus wielką władzą: lecz gdy potym Longobárdowie podbili to Páństwo/ y ten też vrząd záginął. BotŁęczRel I 69.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Patrz egzarcha.