Słownik XVII wieku

Słowniki:
L (XVIII), SWil, SW, SJP notują
SStp, SXVI, Kn, T III nie notują

Formy: lp D. m fabrycznego; C. m fabrycznemu; B. ż fabryczną; fabryczną; n fabryczne; lm M. nmos fabryczne; D. fabrycznych; B. nmos fabryczne; N. fabrycznemi; Ms. fabrycznych

Etymologia: <>

Znaczenia:

1. »odnoszący się do fabryki«: [...] Pan ten ustanowił nad Górnikami Dozorcę, i temu obowiązki ściągaiące się do wydoskonalenia kopania rudy przepisał; oprocz tego, aby w każdym tygodniu dokładne mogł mieć Fabryk swych opisanie, Ekonomom i Pisarzom piecowym podał Tabellę tygodniową, według którey wszystkie Fabryczne Artykuły, kródko[!] lecz iaśnie opisywać powinni. OsińOpis 61. Przedmowy, i Xiążki, są iak materye fabryczne, ktore co raz bardziey w podleyszym wychodzą gatunku. KrajMPodol 5 nlb. Probierstwo nakoniec Fabryczne, względne tym wszystkim robotom, które albo wcale około innego gatunku kopalnin jakiemi są np. kruszce, trudnią się; alboliteż otrzymane metalle i poł-metalle różnie z sobą łącząc, z użycia ich i potrzeby tym istótnieyszemi[!] wystawuią Społeczności. MierWywód 18. Komunikowany przez wydział potrzeb woyskowych proiekt, zaięcia na rzecz skarbu publicznego fabryki sukienney Ob: Prota Potockiego, Rada potwierdziła. Zakupienia narzędzi, warsztatów, machin, podług taxy, opłacania procentu kredytorom, aż do ustanowienia massy, arendowania budynków mieszkalnych i fabrycznych, umocowania osoby do traktowania z administracyą maiątku Ob: Prota Potockiego, i urządzenia iak naylepszego, wydziałowi potrzeb woyskowych dozwoliła [...]. GazRząd 32 125. Do tych liczby należą mianowicie: a, Wszelkie spory o podatki do Krolewskich skarbowych, lub Kameralnych kass wpływaiące. b, Wszystkie sprawy w zdarzeniach tyczących się rzemiosł, cechow i towarzystw; c, Handlowe i fabryczne interessa, ieżeli zachodzą przytym Przywileie i insze prawa [...]. SuarNauka 36. Zyczyłbym, aby każdy Kapitan z Officierami składali Kompanią Fabryczną, skupowali wełnę, konopie; i inne do swoich Fabryk materyały, na które służyłby fundusz kass Regimentowych, na mundur, broń, namioty, corocznie odkładany. JezierJTaksa 18-19.

▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ pisarz fabryczny »urzędnik zajmujący się sprawami administracyjnymi, finansowymi itp. danej fabryki«: PIQUER dans les Atteliers (Celuy qui tient le rôle des ouvriers, et qui marque leúr absence). Annotator [...] PISARZ fabryczny starszy warsztatowy co reiestra trzyma robotnikow y nieprzytomnych imiona náznacza. DanKolaDyk II, 355. [...] kontrakt iego być ma z podpisem WMPana [...] kontrakt zaś na drugą rękę przepisany przy skarbie zostaiący, z podpisem maystra do Pisarza Fabrycznego oddany być ma, a w czasie skończenia teyże roboty, obydwa te kontrakty wraz z książeczką do Archivum Ekonomicznego oddane być maią. JabłAnnaUst 13. Gdyby zaś ci proszący [kwestarze] mieli sobie postępować przeciwko ninieyszemu obwieszczeniu i komu się naprzykrzać, upraszaią Dyrektorowie, aby zaraz dawać znać Pisarzowi Fabrycznemu w Szpitalu S. Ducha. TrzebObwieszcz 1 nlb.

2. »odnoszący się do budowania, wznoszenia budowli, gmachu«: Ná expensę fábryczną szczodrobliwość swoię, y innych Wiernych przyrzekł, ktorych miał y odpustem do ták Swiętey spráwy záchęćić, á extunc summę pewną ze skárbu swego lubo szczupłego ná záczęćie wyliczyć. ElbingRel A2v. Zákończywszy Oćiec S. Papież Benedeykcyi Ceremonie wielką záczętą uważáć począł Fábrykę [...] Generałá upomniał áby [...] uśilnośćią przykłádał sie do Fábryki, ná chwałę Boską, y Część[!] S. Fránćiszká. Nád to mu zlećił, áby Fábrycznemi dysponował pieniądzmi, bez wszelkiey Reguły transgressyi. ElbingRel B2v. [...] niedbałość w tey mierze, y małość dozoru rządzcow, czas y koszt daremnie skarbowi utraca Daie się więc dla tego proporcya każdey budowy w Art. VI. Rozd. VI. a miara belek pod liczbą 60. na Tabelli w ustawach Fabrycznych. JabłAnnaUst 13.