Słownik XVII wieku

Słowniki:
SXVI, Kn, T, L (XVI-XVII), SWil, SW, SJP notują
SStp nie notują

Formy: lp M. fantastyk; D. fantastyka; C. fantastykowi; B. uż. żyw. fantastyka; N. fantastykiem; W. fantastyku; ~ lm M. uż. osob. fantastycy; fantastykowie; N. fantastykami

Znaczenia:

1. »dziwak, umysłowo chory, głupi, niedorzeczny«: Fantastik iesteś. Vide. Dźiwakeś. ManTobPhr 29. [...] Zwinglius w iednym liśćie pisánym do Eslinesow/ názywa Lutrá y Luterany/ szalonymi y fántástikámi [...]. BotŁęczRel IV 5. Lecz najdują się fantastycy, którzy nazywać działa Piotr, Paweł, Marcin [...]. AquaPrax 78. Durny/ v. Głupi/ Fántástyk. Kn 153. Dźiwak/ Morosus, difficilis [...] Submorosus idem. trochę dźiwak/ Intractabilis animus [...] vide. Niédogodny/ Fántástyk. Kn 169. Fántástyk/ Imaginosus [...] Opiniosissimus [...] Opinator [...] vicinum Dźiwak [...] vide Mélánkolik. Kn 172. Fiute [...] Vir vanus, futilis. vide Fántástyk. Kn 176. Szumiłéb/ v. Fántástyk/ Mozgowiéc. Kn 1127. Wichrowáty/ wichrzásty. v. Burzliwy. Item, wichrowáty voce translata saepiùs vtuntur Poloni. pro Dźiwak/ Fántástyk/ Niéspokoyny/ Warchół. Kn 1242. Fántástik/ Opinator [...] Opiniosus, Phantasticus [...] der nichts gewisses hat/ Einbildig/ Phantast. DasHünDict Tt v. Fántástyk. Imaginosus, opinator. Nieku mustitoias. SzyrDict 60. A ieśliże mąż piiánicá/ ábo furyat/ ábo fántástyk iáki z nátury/ żonę biie bez przyczyny/ że się nie mogł zemśćić w kárczmie nád drugim/ tedy grzeszy śmiertelnie [...]. StarKaz 140. Wierę, że się nie dojadł smaku w połowicy, Kto woli niż w koszuli obłapiać w spódnicy, I tego mam za Kurpia i za fantastyka, Co nie woli podnosić giezłka niż letnika. MorszAUtwKuk 325. Omyli się bárzo w-osobie iego potoczna iakiegoś fántástyká przymowká/ ktory zawisnym sercem á uszczypliwym piorem Dwory i Antikámery Pánskie ták określił/ venio in locum hominibus plenum, amicis vacuum. PisMów II 209. Czy to tám był iáki fántástyk Aáron, co mu nikt wygodźić nie mogł, chybá P. Bog, że áż trzebá było cudu, áby mu było dobrze suknie zrobiono? MłodzKaz II, 2. Ziedny[m] mrukie[m]/ z iednym wartogłowem/ z iednym fantastikiem/ z iednym dźiwakiem mieszkaiąc/ często byś domu zewszytkim odbiegł. BujnDroga 161-162. I rżekłem, ktorasż to jest Krolowa wasża? Odpowiedział, Ta ktora wszystkim Swiatem y biegiem jego kieruje y rządzi, od jednego Kraju, Ziemie, do drugiego: Zowię[!] się Mądroscią, acż niektorzy Fantastykowie Marnoscią ją przekrzcieli. KomPetrozLab A3. Iákosz/ szczęśliwy ten fantástyk/ ktory má táką Zonę co nie sprzećiwiáiąc się Mężá piiánego humorowi/ w rzeczy ochotnie się porwie do tego co Mąż każe/ á potym to uczyni/ co widźi bydź przystoynieyszego. GorzWol 24. Pan wartogłów, lunatyk i fantastyk pohany, pani pijaczka, w słowach i czynieniu wszeteczna, w humorze hipokondryczka, jako Scylla i Charybdys, pewny szwank i zguba młodzieży bywają [...]. MałpaCzłow 277. W Polszcze záś naybardźiey Regem tutatur amor poddánych iego; nieszczęśliwy Krol: do ktorego raz wezmą diffidencyą, ktorą to wźiąwszy, náwet kiedy kto w błoćie ulgnie, Krolá winować będźie, iáko się to raz Szlachćicowi przytrafiło fantastykowi, zá panowánia iednego, mniey szczęśliwego Krolá. RadzKwest 70-71. HE'TE'ROCLITE [...] Heteroclitus [...] DZIWAK odludek fantástyk niedogodny. DanKolaDyk II, 122. Fantastyk. Fantast. un fantastique; réveur. T III 331. Szumiłeb, fantastyk, mozgowiec. DudzZbiór 62. Ten, u którego się ta Panienka znayduie, ma bydź wielki fantastyk starzec, y nazywa się Bogacki Starosta. MolierBogusWSzk 155. Uroił sobie w głowie ten fantastyk czysty, Iakowychś libertynow, iakoweś deisty. ZabłFFirc 79.

2. »zarozumiały«: Mniemániem nárabiáiący/ v. Fántástyk. Kn 420. [...] du stoltze Creatur/ ty Fántastyku [...]. ErnHand 192.

3. »ponurak«: Mélánkolik/ Melancholicus. Ipse suum cor edens [...] Agelastus [...] Atra bili percitus. Ipsus se comest [...] v. Fantástyk. vic. Ponury. Kn 396. Fantástykámi są, ktorzy są Skrupulánći smutni, názbyt nábożni, mowni, ktorzy páznokćie máią zbyt krotkie, ktorzy czynią mortyfikácye powierzchowne bez wewnętrznych. MazarInstr 8.

4. »zjawa«: Pan około czwartey straży przychodźi do niech, á przychodźi po morzu chodząc [...] Pána Apostołowie nie poználi, ále rozumieli, że był poczwárá iákaś, álbo ćma, lub, (że ták rzekę) fantástyk iákiś [...]. MłodzKaz II, 163. [...] áż oni [apostołowie] swego dozorcę [Chrustusa] fántáztykiem[!] zowią, Phantasma esse. Wierę to fántáztyk że doyzrzi was? Videns eos? oto práwi fantáztyk[!]! Phantasma est! MłodzKaz II, 164.

# Użycia metajęzykowe: # Polonicae dictiones à Latinis et Graecis sumptae, parùm vel nihil mutatae [...] Substantiva nomina [...] Fákcya Fántástyk Fátum Fáwor [...]. WojnaInst 157, 159