»błazen, trefniś, sztukmistrz«: [...] naprzód i marszałek się obrał z pomyleniem szyków regalistom frantom, którzy koniecznie swego chcieli mieć marszałka, potym kaptur rządny napisał się, prawie temu aktowi służący, pod który wszyscy skaźcy Rzpltej, wszyscy owi przewrotni figlarze, owi sztuczni szyrmirze, co ono rozrywać, nicować, psować kontradykcyami dobre stanowienia zwykli, wszyscy jako pod sieć wleźli, tak, że, byśmy tylko staropolską stateczność zachować, a ten kaptur do skutku przywieść byli chcieli, wielką poprawę w Rzpltej nie teraz tylko, ale i na potomne czasy, zatrzymaćbyśmy [...]. RozRokCz II 108. Ziemianin: Toć to, panie, to właśnie i toć to dziwne łby i dobrą czasem, stateczną głowę popsują, odmienią, wynicują swojemi marnemi fantazyami. A nuż owi sztuczni szyrmierze, owi bez wstydu figlarze, co tak prawdę nicują, że śród południa macać przed sobą, abo w matni węzła szukać temu, co dobrze widzi, każą. RozRokCz II 115. [...] co się teraz u nas dzieją, są przyczyną, że ich cierpieć nie chcą, że więcej ojczyznę, więcej siebie, niżeli ich, szanują, że z majętności i dochodów swych łupić się więcej dać nie chcą, że pożytków Rzpltej umniejszenia ostrzegają, że praw i wolności swoich wzruszać nie dopuszczają? Niech nie plotą ci figlarze; toć się to wam nie podoba raczej, że starzy katolikowie w rzeczach tylko zbawiennych, do wiary należących, kościoła są posłuszni, a w rzeczach zaś świeckich, polityckich właśnie (o które z księżą zaszli) z ubliżeniem Rzpltej prawa koronnego i wolności swoich księżej dogadzać i więcej, niż się godzi, podlegać nie [...]. JezuitRespCz III 82. [...] narody odległe czytáią tylko kśięgi Ministrow Kálwińskich; lecz my/ powiádáią/ pátrzymy ná spráwy ich/ tákie iákie przystoią bánditom/ Apostátom/ figlarzom/ y onym ludźiom/ ktorzy vszli z rąk zbierow ábo kátowskich [...]. BotŁęczRel IV 39. Wszytkim frantom, marchułtom i młodym figlarzom, Sowiźrzałom, rzygulcom, ba i starym łgarzom, Łakomskim, Darmostrawskim, naszej miłej szlachcie, Ktorzy we złych koszulach a o jednej płachcie, Panom Wytrzęsikuflom, Łapisztukom owym, Do wszytkich razem jadę z pozdrowieniem nowym. DzwonStatColumb 4. Obaczywszy cesarz, ze filglarz[!] kazał go skarać i kijem ono kłamstwo zapłacić. SaadiOtwSGul 65. [...] niemasz się o to słusznie obráżáć K. I. M. gdy Listy iego Prywátne/ nie tylko lataią po ręku wielu/ ale po Rynkách y vlicach w głos ie czytáią/ wedle zdánia swego wykłádáią/ á co naywiętsza do wiadomośći wszytkiego świata przez Druk przywodzą. Więc iácy figlarze: Listy K I. M. drukowáli w ktorych K. I. M. tego Greczyna niewiedząc ná on czás nic złego o nim/ zowie dobrym człowiekiem/ á Vniwersałow w ktorych wżiąwszy doskonálszą wiadomość/ że iest zdraycą Rzeczyposp. tákim do mianowiáć ráczy/ nie drukowáli. RutskiWina 23. Tegoż dniá opołudniu Sáydáháczny Pułkownik Woyská Zaporoskiego oddał K. I. M. P. Hetmánowi Básze iednego Tureckiego poimánego/ ktory dawáł zá śiebie kon táki oktorym twierdźił/ że go sam Cesarz nie ma/ ále mu to nie poszło/ bo Turcy figlarze wielcy. ZbigAdw B2v. Tu swoy plác Komedye tu Mászkáry máią [...] Tu figlarz czarnoksiężnik/ tu y mietelnicy: Tu y powsinogowie właśni niedźwiednicy [...]. MorszHRoz C2. Figlarz/ vide Sztukmistrz/ Kuglarz. Kn 175. Kuglárstwem śię bawię/ Kuglarz/ figlarz/ komédyynik/ skoczék. Kn 335. Kuglarz. Figlarz. Smieszék. Błazen. KnAd 406. Prowádzono tu figlarzow ná koniách stoiących: ieden stał w páncerzu złoćistym/ z dźidą piękną zákowáną y z łukiem y z strzałámi y z száblą: drugi stał ná koniu z buzdyganem w srebrnym páncerzu po brzegách złoćistym/ z száblą á z kopiją: á trzeći stał z gołá z száblą y z tarcżą ná ręku/ świetno vbráni [...]. StarWyp B3v. Figlarz Scurra, morio, ludio [...] Szutas. SzyrDict 61. THEATRVM ná pułcerklową figurę wedla Páłácu Máchábeyskiego od Herodá Askáłoniey wielkim nakłádem wystáwione, ná ktorym do kołá odrysowáne były Woły, zwyćięstwá, Augustá Cesárzá, złotem y srebrem przyozdobione, gdźie godnieysze osoby ná stopniách do kołá wystáwionych śiędząc, drudzy záś stoiąc ná błaznow, figlarzow Muzykow y kuglarzow odpráwuiących Scenámi Komaedye, y insze igrzyská poglądáli. AdrJeruz 93. Rycerz się bronią swoią nieobroni/ Lub y na koniu smierć go swym dogoni; Nie náydziesz w swiećie takiego figlárza/ Komu smierć rydlem iámy nie otwárza; Wszystkie się mysli násze w iámie kończą/ Wszystkich dogánia smierć nás nogą racza. BaranLut 286. Coć sie zda Ottonowa Elekcya? kędy W niewywikłáne wdało Państwo Rzymskie błędy Dwoch frantow: grał Proculus z towárzyszem száchy, A gdy wygrał dźiesięćkroć, wziąwszy go pod páchy, Purpurą okrytego, figlarz ieden żartem Za Cesárza przywitał, y zaraz otwártem Od cáłego Rzymu był Pánem zawołány. BarPotArg1697 104. Iaseur Figlarz [...]. MalGram 77. ODkrywa tę wielką taiemnicę Bog pasterzom, a nie wielkim ludziom swiatá, bo pasterze byly osoby pokorne, a wielcy ludzie zwyczaynie są pyszni; bo pasterze czuli, a wielcy ludzie zatopieni byli we snie; bo pasterze byli prostákami, a wielcy ludzie tego tám czásu byli wykrętarzami, politykámi, figlarzami. CrasZałAChUwagi 77. Ażeby woły pozorną tłustość pokazały, tak czynią: rosłym wołom goleni narzynają i nadmą, potem im obrok dadzą, ażeby tłuściejsze były. To dla przestrogi pisze się, nie dlatego, ażeby kto czynił dla oszukania, bo figlarze Pan Bóg karze - - MichIKalRzecz 94. FILOU [...] Levator [...] Sycophanta SZALBIERZ, mátácz, Figlarz, wykrętarz, pływacz rzeimieszek, oszust, filut wierutny złodziey Łotr [...]. DanKolaDyk II, 32. FUNAMBULE et mieux UN DANSEUR DE CORDES [...] Funambulus [...] POWROZ obiegun kuglarz figlarz [...]. DanKolaDyk II, 69. HISTRION [...] KUGLARZ Figlarz, Błazen, Trefniś [...]. DanKolaDyk II, 125. DEMOISELLE de Numidie. Scops [...] SOWA sowka figlarz ptak. DanKolaDyk I, 441. FRANT sztuczny figlarz [...] Wielki frant z niego chytry sztuczny. DanKolaDyk II, 464. DROSLE [...] (Plaisant, bouson, divertissant.) Facitus. RUBACHA SMIESZNY figlarz. DanKolaDyk I, 485. Figlarz ieden Koniá wyćwiczył tańcować, ná zadźie śiadáć, nálewkę do umywánia trzymać. ChmielAteny1745 I 476. Figlarz, joueur de farces [...]. KulUszDyk 27. Widział zwierza tego Pierius, iako sam pisze in Hieroglyphicis libr. 6. cap. 11, u iednego Francuza figlarza Ciarletana, że od niego wycwiczony, chodził iak człek, y tańcował. ChmielAteny III 287. Figlarz. 1) Possen-Reisser. 2) Taschen-Spieler. 3) Betrüger. 1) joüeur de far¬ces; farceur. 2) joüeur de gobelets, bâteleur. 3) escamoteur, trompeur. T III 338. O nierozumie zapamiętały! Gorszyś, twardszyś nad Sukulskie skały Bez łez strumienia. Jakże już daley bez wstydu grzeszyc? A z płaczem własnym figlarza smierzyć w zdradzie powabney. BakaRzeczy A4v.