Słownik XVII wieku

Słowniki:
SXVI, SWil (fomenta; blp), SW notują
SStp, Kn, T, L, SJP nie notują

Formy: lp D. fomentu; B. uż. nżyw. foment; N. fomentem; ~ lm M. uż. nosob. fomenta; B. uż. nosob. fomenta; Ms. fomentach

Etymologia: <łac. fomentum>

Znaczenia:

1. »okład, kompres, opatrunek«: [...] z tego [ziół] Foment ábo nágrzewánie oczom czynić. SyrZiel 518. Ná okładánie żywotá, służą rożne Kátháplásmy, Máterace, Fomentá, Plastry, o czym masz náukę in Dyarrhaea y Lienteria. CompMed 238.

2. »pobudzanie, podburzanie, podżeganie; intryga«: Interea książęta imć malkontenci sciente podobno Aula różne robią fomenta. ZawiszaPam 259. [...] Przećież się godźi Bać złey powodźi Po niepogodach, Po piátykách, Stroiách, lusztykách, Y zbytnich godách; Aby zá wrzáwy Gárłowey spráwy Y złe fomentá Stráćiwszy skrzydłá Orzeł, łbem w śidłá Nie wpadł y w pentá [...]. JunRef 62-63. [...] każde człowieka odzienie, iest to pierworodnego grzechu kroy, y sukienka, ktora niepowinna w pychę y chełpliwość bydź obrácana, á ieszcze z ruiną y szkodą Oyczyzny y lubieżności fomentem, y iáko niedbalstwo y niechluyność iest wielkie vitium ták zbytni stroy nie mnieysze, gdyż omne nimium, vertitur in vitium. GarczAnat 121-122. [...] surogator janowski, ksiądz Kamiński, przez foment Sapiehy, generała artylerii lit., ile mógł weksy i trudności do zakonkludowania tej sprawy wynaleźć, wszystkie czynił. MatDiar 120. Samego tu WJPana podstarościego pińskiego subtelna jest polityka, żeby rozgłoszeniem takowych nierealnych impresji zabieżeć temu, aby nikt nas nie protegował, chroniąc się według tych odgłosów być pro malevolo et fomentatore przeciwko JOKsięciu JMci kanclerzowi poczytanym. Nie trzeba nam tego (który nigdy nie był) żadnego fomentu, dość to wielkie motivum tanquam ex codice legis z ust tak wielkiego ministra JOKsięcia JMci kanclerza wielkiego W. Ks. Lit. [...]. MatDiar 558. Możemy z dopuszczenia boskiego, którego incomprehensibilia są iudicia, za te zapozwanie JKsięcia JMci być karani, jeżeli jest kara za co, że kto nie ze złości, nie z fomentu, ale z ostatniego przymuszenia honor swój droższy nad życie windykuje [...]. MatDiar 561. Jeżeli zaś nie przez żadną presumpcją i pychę, nie przez żaden cudzy foment, ale przez ostatnią a gwałtowną potrzebę bronić musiałem honoru mego, więc broniący się nie może być źrzódłem nieszczęścia et prima causa malorum. MatDiar 723. To jest był Rogaliński, opat cystersów wistyckich, wielki estymator bratowej mojej pułkownikowej, który dosłyszawszy się o tych fomentach księcia kanclerza, prokurował u Wołłowicza, biskupa łuckiego, inhibicją pod wielkimi klątwami i pod winą tysiąca czerw. zł na obie strony wyzwane, aby nie pojedynkowały z sobą. MatDiar 847.