Słownik XVII wieku

Znaczenia:

1. »pomocnik stangreta jadący na jednym z przednich koni w poczwórnym lub poszóstnym zaprzęgu«: Ma synów 3: Mikołaja we dworze służącego za forysia, Józefa i Urbana przy sobie w domu. InwKal I 734. Jeden się ze sta nada, i to za forysia. Niepodobna przerobić, mówią, psa na rysia. PotFrasz3Kuk II 576. Niech doktorów, stangryta, hajduka, forysia Chowa, niech w każdym kącie założy aptekę, Umrzeć i każdemu z nas przepłynąć tę rzekę. PotFrasz3Kuk II 578. Niech kto mosiężne szory, złocone karety Sprawia; niech sprząga frezy; forysie, stangrety Karmi, stroi; pachołkom srebrne kuje pasy — Mnie w półszorek zaprzęże parę do kolasy Raźny Maciek w siermiężce; drugiego Bartosza, Żeby, gdzie źle, zatrzymał, chowam od łogosza. PotMorKuk III 66. Wiedząc, jako skaliste tamto podbieszczedzie, Każe koniom poprawić podków po obiedzie. To pan słudze, sługa zaś zleci stangretowi, Stangret szukać kowala swemu forysiowi. Sługa pana, woźnica sługi, ten woźnice Nie słucha, miasto kuźnie szedszy do piwnice. PotMorKuk III 335. Kożdy się pilno pyta i wczora i dzisia Najętego z karetą stangreta, forysia — Jeżeli to jest prawda, iż w zamorską stronę Cudzoziemiec Włochowi poślubioną żonę Uwiozł? KorczWiz 108. Woznic z Forysiami. 42. PosLeszcz 4 nlb. Ludzi dworskich, jak to lokajów, pejuków, pachołków, stangrytów, forysiów, myśliwców, poddanych, życzę chować, ostro onych trzymając i, by najlepsi byli, w oczy im samym nie chwalić, gdyż to daremna miłości i życzliwości od nich, dobrze ich traktując, pretendować. RadziwHDiar 196. Ospałych zaś y gnuśnych obrocić żołnierzow W stangretow y Forysiow, resztę w Masztalerzow. DrużZbiór 58. [...] służący, Lokaie, Pácholcy, Woźniće[!], Forysie, Pajucy, Másztalerze, w kármazynach, Atłasach, Suknach Francuskich, Norderach, chodzą, y oneż potym ná słotach y rożnych posługach wniwecz obrácaią. GarczAnat 121. Do tak stojących przyjechał prymas z swego pałacu z znaczną asystencją, kariolką bogatą, od złota, aksamitu pąsowego i galonów na wszystkie strony blask rzucającą, czterokonną, z stangretem i forysiem na koniach siedzących, także galonami, a konie czubami złotymi błyszczących. KitPam 145. Gdy zatem czterech czy piąciu deputatów — przyjaciół księcia kanclerza — wsiadło do karety, książę kazał stangretowi i forysiowi zsieść, a konie, tak złośliwe ogiery, puścić wolno, biczami trzaskać i ognia kazał piechocie i dragonii dawać. MatDiar 598. Czeladź dworska i ludzie służący w Łaszkowie. Józef kredenserz poddany, Mikołaj pajuk poddany, Jan Franecki węgrzynek poddany, Mikołaj foryś poddany, Walenty kuchcik poddany, Bartłomi koniarek poddany, Maci skotarz poddany. InwKal II 351. Forys. Forytarczyk. 1) Vorrenter[!] an einer Kutsche [...] 1) postillon qui méne les chevaux de devant du carosse [...]. T III 348. Pewien się Francuz czynić lękaiąc wyboru, Losem kości urzędy dawał swego dworu, Foryś czasem u niego został Sekretarzem, Zadziwiony Kapelan musiał być kucharzem, Lokay, że był Marszałkiem szczęścia nie obwinił, Stangret dziekował, że go Podskarbim uczynił. WęgCzłek 4. Całe miasto cud sobie zwierza pod sekretem. Slosarz szepce z kowalem, foryś ze stangretem. Więc fizycy się pocą, piszą gazeciarze, Roznoszą po dewotkach pobożni baiarze. NaruszASat 104.

2. »furman, woźnica, stangret«: Forys. Forytarczyk [...] 2) Fur-Knecht/ Schafner [...] 2) valet de voiture. T III 348.