Słownik XVII wieku

Słowniki:
SXVI (w in. zn.), SW (w in. zn.), SJP (w in. zn.) notują
SStp, Kn, T, L, SWil nie notują

Formy: lp M. fraktura; B. frakturę; N. frakturą; ~ lm M. fraktury; N. frakturami; Ms. frakturach

Etymologia: <łac. fractûra>

Znaczenia:

1.mat. »ułamek«: Pierwszy [punkt], Abyś się dobrze wprzod náuczył/ iáko przez ktorą frákturę/ ktorą Sortę gleichowáć/ zowie się to dla tego gleichowániem z Niemieckiego/ porownánie nierownych liczb w cenę/ ná rowne rozumięnie/ ábyś mogł przez to regulę dobrą mieć/ iáko náprzykład będźie w regule nápisano ták frákturą: 1 - 3/4 - 2 [...]. GorAryt 89-90. [...] tu w tym pierwszym przykłádźie widźisz/ kiedy sámá frákturá w posrzodku będźie/ á ná pierwszey sorćie tylko 1/ to licznik záwsze ná mieyscu zostáie/ á Námięniácz się przekłáda ná pierwszą sortę [...]. GorAryt 90. Ieśli też ná trzećiey sorćie tylko sámá frácturá/ to tákże zostáwić Liczniká/ á Námieniáczá ná pierwszą sortę przełożyć [...]. GorAryt 92. A będźieli ná pierwszey sorćie cáła z frákturą/ to masz tę sortę przemienić według punktu trzećieo o przemiánie kártá 50 á potym one gleychowáć iákom ćię wyżey náuczał. GorAryt 92. Ieśli tákże y ná srzedniey sorćie będźie cáła z frákturą/ to ią tákże według tego punktu resolwuy ná łamánie/ á potym pogleychowáć/ iákoś czynił w punkćie pierwszym tegoż Rozdźiáłu [...]. GorAryt 93. Ieżeli záś y ná przedniey y ná srzedniey sorćie frákturá sámá będźie [...] Wtedy ták masz czynić/ áby Licznik pierwszey sorty ná mieyscu został/ á Námięniáczá przełożyć ná trzecią [...]. GorAryt 93. Lecz ieśli będą cáłe przy tych frákturách ná tych mieyscách/ o ktorych mowiłem w tych trzech punktách iáko 8. 9. 10/ tedy masz te wszytkie cáłe resolwowáć ábo przemieniáć ná łamáne według punktu trzećiego. GorAryt 93 [95]. Ieśli záś ná trzećiey y ná srzedniey sorćie frákturá sámá będźie/ to w ten czás liczniki obudwuch sort ná mieyscu zostáwić/ á námieniácze ieden przez drugiego multiplikowáć [...]. GorAryt 94.

2. »kawałek, odłamek, okruch; część«: Pytam iáko wiele káżdy z nich [spadkobierców] ma dostáć/ kiedy kámienicę szácuią ná 18000 zło: y iáko wiele ktora frákturá waży? GorAryt 108. [...] Choć Sakrament, łamią, kruszą, Chrystusa wcale nieruszą, Wkażdey cząstce on cały. Majestatu y statury Nie umnieyszą te fraktury, Cały w cząstkach Pan chwały. RudnGłos 25.

3. »nierówność, zagięcie, załamanie jakiejś powierzchni«: [...] nie iest gładko sferyczny [Księżyc], ále chropowato; rożnemi frakturami, wypukłościami, zagięcinami[!], iák ziemia gorami y dolinámi ádaptowany. BystrzInfAstron Kv. Ná przykład stołek, stoł, Ołtarz etc: áby się ták z swymi frakturami wydał w malowaniu, iák gdyby był prawdziwy. BystrzInfRóżn X4.