Słownik XVII wieku

Warianty fonetyczne: GWIAŹDZISTY, *GWIEŹDZISTY

Słowniki:
SXVI, Kn, T, L (XVI), SWil, SW, SJP notują
SStp nie notują

Formy: lp M. m gwiaździsty; n gwiaździste; D. m gwiaździstego; gwieździstego; B. m nżyw gwiaździsty; gwieździsty; ż gwiaździstą; n gwiaździste; gwiaździste; gwieździste; Ms. ż gwieździstej; n gwiaździstym; lm M. nmos gwiaździste; B. nmos gwieździste; Ms. gwiaździstych

Znaczenia:

1. »o niebie: pełen gwiazd«: Gwiaźdźisty/ gwiazdámi osádzony. Stellarus [...] Stellans caelum [...] Constellatus balteus [...] Sidereus polus [...] Sidereum caelum [...] Stellans nox [...]. Kn 220. W morzu w tym świetne Słońce skryło głowę czystą: A głowę wystáwiłá noc gęsta gwiazdźistą: Onże mu się Bog przyśnił/ y znowu toż kazał: Niechcącemu/ y barźiey/ y srożey przygrażał. OvŻebrMet 376[366]. Po gwiaździstym/ sam Pan chwały/ Páłacu się vwiia: Sam roznosi specyały/ A nikogoż nie miia. RaderBrudOst G4. Fundatorski Xiężyc szczodre swoie udźiela influencye; vitales bibimus radios cum Cynthia pelnis, vultibus effulget, sámi Reformowáni Fráńćiszká Synowie, w gwiazdy przemienieni, Stellata per atria Divi, ták, że z tych gwiazd godnieyszą niż krwie ludzkiey syty Cáligulá, w wieku swoim Zakon mogłby wyrobić Koronę, gászącą sámey náwet Aryádny gwiazdźisty wieniec, et toto Caelo diadema nitet. StaniewKor Lv. Gwiaźdźisty, gwiazdami osadzony. ster-nicht, voller Sterne, gestirnt. semé d'étoiles; plein d'étoiles; étoilé. § gwiaździste niebo. T III 440. A jak monarcha mając gust w jakim kolorze Takąż barwę na całym chce mieć swoim dworze Tak Bóg naywyższa czystość w samym tylko stroju Czystym, do Gwieździstego przyimuie pokoju. HorMatSat 27. Niosą go Aniołowie na wspaniałym Tronie, Głowa iego w gwieździstéy świéci się Koronie. YoungDmochSąd 52. Prędkim lotém powietrzé przerzyná i kraie, Nad gwieździsty podniosłszy się Firmamént, staie. YoungDmochSąd 64. Laura?... z którą gwiazdziste fraczki y kontusze Zyczą wkroczyć z nią w wieczne przyiazni soiusze, Którą liczny Ród blaskiem swey chwały otacza, Y ten iey bogatego amanta przeznacza, Nie. MarewZab 52. Lecz iakiey czci od Ciebie by mu była dana Wyciąga, z góry swego gwiazdzistego Tronu? VoltChomentPrawo 5. Otym Niebie Gwiazdzistym zdanie mądrych iest, iż iest Sferyczney, to iest okrągłey figury, Nad tym Niebem Gwiazdzistym kładą Astronomowie Wody Niebieskie. ChmielAteny1755 I 162. O Karolu Wielkim Cesarzu magna tantum dicenda, ktory iak Atlas nowy y Niebo Gwiazdziste, y Imperium Záchodnie, Mądrą wsparł Głową, Heroiczną utrzymał Ręką. ChmielAteny1755 I 172. GWIAZDY na Niebie Gwiazdzistym iedne się zowią Fixae Stellae Inerrantes, Niebłąkaiące się. ChmielAteny1755 I 172. 6 DZIEN naturalny, wyraża się w postaci chłopcá ładnego, skrzydlastego, ukoronowanego kwiatámi, albo słonecznikiem, w ręce prawey cyrkuł gwiazdzisty, w Iewey pochodnię goreiącą piastuiącego. ChmielAteny1755 I 1166. 7 NOC, wyrażá Panienka skrzydlasta, w szátach błękitnych gwiazdzistych, ná głowie wieniec z makowych nosząca głowek, w ręku mak trzymáiąca. ChmielAteny1755 I 1166. SŁONECZNIK za Słońcem kieruie się cum nota: Quocunque ieris. Tenże Kwiat na Niebo gwiezdziste tyłem się obráca z nápisem: Ut unum sequar. Toiest, że iuż za Słońcem idąc, za gwiázdami nie poydę; tak y Dusza Pobożna za BOGIEM idąca, za stworzeniem iuż isć nie powinna. ChmielAteny1755 I 1187. Bogini wraz w gwiaździste Niebo ustąpiła, Gdzie mieszka JOWISZ i Władz Nieśmiertelnych siła. PELEYCZYK zaś ATREYCA znow potwarzał mściwie Jeszcze w pierwszym ochłodnąć nie mogący gniwie: „Opoju! masz psie oczy, a serce jelenie, U ciebie iśdź na woynę jest iśdź na zginienie. HomPrzybIliada A5v.

◼ Przenośnie: ◼ Z Niebieskich gmachow gdzie lustr idzie spory, Ják ná záchodzie Zámki nie dobyte, Słońce w Obłokach w piękne stawia wzory, Pierwey się będą Gwiazdy pluskać w wodach, "Gwiezdziste" konie pierwey ziemia sprzęże, Niż wychowany w roskoszy ogrodach, Niebieskich pieszczot złatwością dosięże, Dobry, z Awernu Olymp zrobić może, Gdy się postrzeże w iakie zabrnął błędy, Wiem że świat w dáwne Chaos zmienisz Boże [...] DrużZbiór 377.

2. »podobny kształtem do gwiazdy«: Kwiátu żołtego/ niemáłego/ gwiazdźistego/ iáko Mieśiączkowy/ ktory polnym Nogietkiem/ ini Wołowym okiem zowią: Po wierzchu czyrwono nákrapiány/ á we środku kwiátu káżdego/ iáko gałeczká złota: około máluchnymi listeczkámi białymi obsádzona. SyrZiel 157. [...] gwiaździsty zaszańs albo okop. Kriegsb. Stern-Schanke. fortif. étoile; un fort à étoile. T III 440.

Słowniki:
L (XVI), SW, SJP notują
SStp, SXVI, Kn, T, SWil nie notują

Formy: lp D. m gwieździstego; B. m nżyw gwieździsty; n gwieździste; Ms. ż gwieździstej; lm M. nmos gwieździste

Znaczenia:

»o niebie: pełen gwiazd«: A jak monarcha mając gust w jakim kolorze Takąż barwę na całym chce mieć swoim dworze Tak Bóg naywyższa czystość w samym tylko stroju Czystym, do Gwieździstego przyimuie pokoju. HorMatSat 27. Niosą go Aniołowie na wspaniałym Tronie, Głowa iego w gwieździstéy świéci się Koronie. YoungDmochSąd 52. Prędkim lotém powietrzé przerzyná i kraie, Nad gwieździsty podniosłszy się Firmamént, staie. YoungDmochSąd 64. SŁONECZNIK za Słońcem kieruie się cum nota: Quocunque ieris. Tenże Kwiat na Niebo gwiezdziste tyłem się obráca z nápisem: Ut unum sequar. Toiest, że iuż za Słońcem idąc, za gwiázdami nie poydę; tak y Dusza Pobożna za BOGIEM idąca, za stworzeniem iuż isć nie powinna. ChmielAteny1755 I 1187.

◼ Przenośnie: ◼ Pierwey się będą Gwiazdy pluskać w wodach, Gwiezdziste konie pierwey ziemia sprzęże, Niż wychowany w roskoszy ogrodach, Niebieskich pieszczot złatwością dosięże [...] DrużZbiór 377.