Słownik XVII wieku

Znaczenia:

jęz. »czas wypowiadania danej głoski, który odróżnia ją od innej«: 14. Co się przez iloczas rozumie? 15. Iaki iest iloczas w Polszczyznie w wyrazach swoyskich, a iaki w cudzoziemskich? 16. Jloczas Łaciński dla czego iest od Polskiego? trudnieyszy a z ktorych okoliczności poznawac go należy? PopisSzk 6. Pokázáwszy podobność; wytykám w szczególności wszystkié różnice, któré tak względém Głosek, iak względém Znamión Pisarskich, tudzież względém skrócéń, a nakoniec względem Iloczasu czyli Prozodyi, zachodzą między Łaciną a Polszczyzną. KopczUkład 44. KLASSA III. Zamykaiącá Naukę o znaczéniu Głosu, o Zrzódłosłowie, o Słoworodzie, o Składni, o Iloczasie, o Wiérszopistwie i o Czytaniu xiążek. KopczUkład 122. Uwáżaiąc Iloczas w powszechności z przystósowaniém onegoż do natury człowieka; iednę z Muzyką daię mu zasadę na wdzięku dlá uszu, drugą (ale tylko względém ostatniéy zgłoski przedłużanéy) na odległości między mówiącym a słuchaiącym. KopczUkład 174. Powiadám, że Iloczas Łaciński trudnieyszy iest od Polskiégo, bo się rozciągá na wszystkié zgłoski. Ale poniewáż teráz w pospolitém wymáwianiu nie zachowuie się Iloczas Łaciński tylko w przedostatniéy zgłosce; o téy więc zgłosce dáwszy dziecióm Prawidłá, pokazuię im źrzódło na Iloczas wszystkich zgłosek, náprzód w Przypisach do Grammatyki, powtóré, w Poetycznych Słownikach. KopczUkład 174. Roztrząsaiąc iuż inszé Dyalekty Słowiańskié, mianowicie Czeski i Rossyyski, więcéy w nich Iloczasu upatruię, który iednak Cyrkiewnym raczéy niżeli narodowym nazywám. KopczUkład 175. Braknie ięzykowi naszému zupełnégo Iloczasu, gdyż go w jednéy tylko przedostatniéy zgłosce mámy: ale go nagradzámy sowicie harmoniczném szykowaniém wyrazów, których tony samogłosek ściśnionych, otwartych, nosowych, tudziéż spółgłosek miękkich, twardych, dobrze układané, náypięknieyszą i do Muzyki przystępuiącą mowę uczynić zdołaią. KopczUkład 175. Jak Rzymanie wydáwali Iloczas we wszystkich zgłoskach náydłuższégo wyrazu; trudno nám dzisiáy poznać: pewná iednak, że go i zachowywali i aż do nás przesłali w miarowéy czyli w metrycznéy Poezyi. KopczUkład 176. Dopełniaiąc nauki o powiérzchownym Wiérszów Łacińskich składzie; bawię się obszérniéy nad opisaniém: 1. miár Wiérszowych, i nad Iloczasém w nié wchodzącym. KopczUkład 178. We wszystkich Narodach, gdzie zupełnego nie masz Iloczasu, czyli Prozodyi, wiersze rymami zdobiono i zdobią. DmochSztuka 4.