W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 02.01.2025
KASAĆ SIĘ czas. ndk
Słowniki:
SStp (pod: kasać), SXVI, T, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP notują
Kn nie notują
Formy: bezok. kasać się; ~ cz. ter. lp 1. os. kasam się; kaszę się; 2. os. kaszesz się; 3. os. kasze się; lm 3. os. kaszą się; ~ cz. prze. lp m 3. os. kasał się; ż 3. os. kasała się; lm mos 3. os. kasali się; ~ tr. rozk. lp 2. os. kasz się; ~ im. wsp. kasząc się
Znaczenia:
1. »silić się, porywać się na coś trudnego do osiągnięcia«:
Rekcja: na (o) kogo, co; bezokol.
Dla Synow z tąd nieszcżęśliwą názwána/ iż Turbatorámi w R. P. byli/ iáko to wysokie ánimusze cżynić zwykli/ kásząc się ná wysokie rzecży/ márnie poginęli. BudnyBPow 150. Wszytko to Rhetorica Hyperbole Jezuicka zmyśliłá/ á to zá powodem owego/ ktory iáko meżoboycą/ ták y potwarcą y kłamcą iest od początku. A ztąd kázdy miárkowáć może/ iáko vmyślnie oni ná to śię kásáli/ y tego szukáli/ zeby sobie z niekrzywdy krzywdę vrośćić [...]. NowinyPoz A4v. PIękny á Stárożytny Kośćioł Rzymski ma zwyczay/ kiedy posłyszy że nieprzyiaćiel Pánu Bogu przećiwny/ kasze się ná krew ś. Chrześćiáńską/ y ná niewinność iey/ niszczyć y psowáć/ zwykł śpiewáć. ZrzenNowiny Aij. Zwodźiło y to/ gdy rozumieli: Nie tknie się nas Bog Pan nász/ wzgląd będźie miał ná zacne urodzenie násze: to zwiodło Anyołá pierwszego/ gdy się kasał ná pierwszy stołek w niebie [...]. BirkNiedz 141. Przeto przed czasem umykaj, niebogo, Z miast katolickich, póki-ć jeszcze błogo, Nie czekaj aż sie mocą na cię rzucą, Wnet cie wyrzucą. Dopomoże im moc sędziów żarliwych, Dekret ich wesprze panów sprawiedliwych, Jakoż i dobrze doznawasz ich mocy, Piekielna nocy. Próżno się kaszesz nowe stawiać zbory, Próżno zakładać czartowskie obory Myślisz przeklęty heretyku sobie, Tu o tej dobie. PaszkMrTrybKontr 255. Nieszły mi/ Hálciono/ twoie w poczet modły: Siedlismy/ áni sie kasz/ byś mię vyźrzeć miáłá. OvŻebrMet 288<278> . Ach, jako mię oszczepy ostre zewsząd straszą, jako się na mój obłów chciwi szczwacze kaszą! HugLacPrag 163. JAMBE [...] NOGI przysłowiem. [...] Faire selon la jambe, le pied. Suo se modulo ac pede metiri. Hor. Według nogi krok czynić, nád siły swoie się nie kasać. DanKolaDyk II, 136. S'EFFORCER, V. neut. (Employer ses forces à une chose.) Conari. Contendere. Cic. USIŁOWAC siłami o co się starać silić się kasać się mocno sadzić się. DanKolaDyk I, 493. I niekasz się próżno Ná to; żebyś Królowi i Bogu w brew stawał. Niźli moiey przeszkodzisz smierci: prędzey w biegu Słońce zatrzymasz. wodzu! ruszay się, niestóymy. JawJon 43. [...] powtore gdyby ta faktorka potych uczynionych krokach, mocno śię kiedy o otrzymanie kasała słowa, aby JMć w przod do wielkiego ią zakląwszy sekretu, oświadczyła Jey nieodmienny ku Baronowi affekt [...]. ZatPrzyd 72-73. Kasam śię, vid. Kaszę śię. T III 537. Kaszę śię, [ka]sze, [ka]sał. 1) nach etwas streben, trachten. [...] 1) aspirer à qu. ch; convoiter qu. ch. [...] § 1) kasze się na wielkie rzeczy. T III 539. Z podobney okazyi niechęć záwziął przećiw Granwellanowi Robert Brederodius, ktory uśilnie się kasał przez promocyą Pánow Niderlandskich ná Arcybiskupstwo Kameraceńskie, Granwellanus záś tę godność uprośił dla Maximilliana de Berg. PoszakHist 19.
2. »chełpić się«: Kaszę śię, [ka]sze, [ka]sał. [...] *2) prahlen. [...] *2) se venter. T III 539.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
*KASZĄCY SIĘ
im. przym. czyn.
Formy: lp C. m kaszącemu się; lm B. mos kaszących się
Znaczenia:
1. »pragnący, pożądający«: Tedy Norkarmius kazawszy zátrąbić ná odwrot, wstrzymał swoich Zołnierzy, niemal iuż w Miasto wdzieráiących się, y ná łupy kászących się, ktorym zákazał imieniem Krolewskim y Gubernatorki wszelkich gwałtow y rabunkow. PoszakHist 91.
2. »chełpiący się«: Wielka byłá ná poboiewisko żáłosne pogromionego woyská do Wołoch wniść, stánąć w kroku przećiwko zuchwále po wygráney kaszącemu się Turczynowi, ogromnymi obozámi niezliczonego ludu ná zgubę nasádzonemu Cesárzowi, po dwoch wielkich Hetmánách wziąć regiment y obumieráiącą práwie bułáwę. PetrJWod 6 nlb [B3v].
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Autorka: DA