W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 30.10.2026
Najwcześniejsze poświadczenie: 1771
Znaczenia: »powodowanie fermentacji«: Wpierwszym raźie zowie śię biegunką, a kto do niey jest skłonny, ten śię potraw zbyt wodnistych, słonych, y kiszenie sprawujących, jako y napojow takowych pilnie wystrzegać powinien, a zdrugiey strony niech je potrawy suche, y kieliszkiem dobrego y starego wina niech śię pośili. WolfTrakt 45.
Zkądże wynikaią zawroty głowy, [...] z nieprzecedzonych, a we krwi przytrzymanych złych wilgoci, którey przez zatwardzenia żołądka y szkodliwe kiszenia w wolney cyrkulacyi przeszkadzaią. AilMed 26.
Przyczyna zachowania ciał zimnem iest, że zimno utrzymuie spoione częsci, y ruch wewnętrzny tamuie, bez tego zaś ruchu żadnego niemasz kiszenia, ktore do zepsucia ciała koniecznie potrzebne iest. LisikFizyka 305.
Te zas wilgoci. przeszkodzone maiąc wolne krążenie y zatrzymane kisieią. kiszeniem gniią. zawarte w nich powietrza cząstki utraconą wolność rozpościerania się odzyskuią, w większe się mogilki układaią, y siłą sprężystości żyłki rozrywaią, rozdzieraią skorę, aby wolnie wychodzić mogły. LisikFizyka 306.
Warzeniem bowiem kiszeniem y ciepłem, wewnętrzne ciał y owocow cząstki wzruszaią się, rozdzielaią się iedne od drugich, subtelnieyszemi się staią, a w samym wzruszeniu ostrzeysze ich cząstki przycieraią się, łatwiey się rozdzielaią, y śliną rozpuszczaią, cywki ięzyka prędzey przenikną, y mniey w nie wchodzą. LisikFizyka 315.
Ztąd nawet, niektore zwierząt wyrzuty, iak piżmo y zybet przegniwaiąc, bardziey pachną, bo z kiszenia y przytarcia cząstek często wonia staie się milszą. LisikFizyka 321.
Tłustości zwierzęce, Oleie i żywice roślinne za pomocą stałego Alkali, lub iakiegokolwiek kłeyku lub żółtka iaiecznego w wodzie zawieszone zostaią, przez kiszenie zaś zupełne roztworzenie z nią czynią. SpielKrumNauka 96.
Poniewáż się tu oléy dostatecznie niełączy z solą, przeto zawieszony tylko bydź może w wodzie, gdy się zaś oleie ściśléy łączą z kwasem pod czas kiszeniá, wtedy tak się roztwárzaią w wodzie, że nawet nieszkodzą iéy przeżroczystości. SpielKrumNauka 99.
To także tu uwáżać przychodzi, że te sole Jstne, które powstaią z rozcieków kiszeniu winnemu podległych, oznáczaią się imiéniem Winnego Kamienia (Tartarus), te zaś, które słodki smak wydaią, biorą imie Cukru (Saccharum); a poniewáż słodycz pochodzi od kwasu lipkiemi lub oleynémi częściami obwinionego, przeto widoczná iest, dlá czego każdy gatunek Cukru przez powtárzane tylko oczyszczanie do pięknych kzyształów przyprowadzony bydź może. SpielKrumNauka 118.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]