Słownik XVII wieku

Znaczenia:

1. hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicjiZwiąż koniá co naylepiey/ áby się nie miotał/ rospalże szwáycę długą/ á wetkni mu ią w koniec ogoná miedzy skorę á kośći/ w głab ná dłoń/ vczyńże knot twárdy z konopi/ á námaż go łoiem kozłowym/ á wyiąwszy go názáiutrz/ wymyi ránę octem ćiepłym/ námażże záś knot łoiem/ y wetkni go záś/ y ták ná káżdy dźień czyń áż przestánie pryskáć/ nie zániechywáiąc y inych lekarstw dáwáć przez vstá ábo nozdrze. DorHip II N. [...] Odoryk [...] Włożył babie z konopi urobioną wstęgę Na szyję i zadzierzgnął węzeł i w porębie Tuż ją przy samej drodze zawiesił na dębie. ArKochOrlCz II 241. O, jak godni nalepszego podarunku, łańcucha ze złota, co je zowią konopiami dlatego, iż popsowali prochu siła i tak wiele kul, że nad utratę kosztu nieprzyjaciel je znajdzie i pozbira do fortece, aby potym im strzelał przeciw obozu swych nieprzyjaciół i z tego żelaza narobią kul proporcyjonalnych swym działom. AquaPrax 250. Na przędźiwá, to iest len, konopie, proso, ná ś. Vrban śiać. HaurEk 104. Od Woza w tyloż koni naladowanego ze Lnem, Konopiami, alias Pienka płaćić powinni będą ad et Extra Regnum złotych Bona Moneta dzieśięć dico Fl. 10. CzapJWiad A2. Pacześi, plur. klares oder kleines Werg; das andre Werg. régaïûre; les fines ou secondes étoupes, qui demeurent du chanvre passé par le régaïoir. § pacześi konopne, lniane. T III 1307. Już to nikomu nie tayno, że ptastwo szkodzi bardzo mocno osobliwie konopiom, y innym podobnego gatunku latoroślom; ponieważ bowiem szupinki ich nasienia po wypuszczeniu rostkow na wierzch ziemi wychodzą, ptastwo ktore szupinki bierze za ziarno, porywaiąc ie, wyrywa tyle młodych latorośli, ile szupinek zachwyci. DuhBrzPDzieło 426. Włókno takowé, lubo widzieć możémy na lnie, lub na konopiach w przędziwo przerábiaiących się, i chociáż oné są iak náyciéńszé i śkłém powiększoné ledwie widziané; iednakże z wielu inszych piérwiástkowych nieiako niteczek (fibrillae) złożoné, któré nám są wcale nie widzialné. KlukCzenBot 10. Uprawy pod Konopie, y wyrabiania pieńki czyli włokna konopnego, opisany przez X. Brûles, a wydrukowany na rozkaz Kommissyi osad y handlu w Roku 1792. NaukaWyr 5. Przeszłey Zimy Pisałem Kilka razow do Wmości/ prosząc/ abyś mi Wmość te pięćset pięćdźiesiąt becżek Konopnego Sięmięniá ktoreś mi Wmość w Kontrakcie swoym Zápisał/ tey Wiosny wystáwił; gdybyś był Wmość ucżynił/ tedybym był mogł ná Konopiách co zárobić/ y Wmość byś był pożytek miał. MalczInst 145. Niepoprawne zródło . Niepoprawne zródło . Podług szostego Extraktu Protokołu Zgromadzenia Lipsko Ekonomicznego Towarzystwa pewien ziemianin znacznie poprawił krajowe konopie przez suszenie go następuiącym sposobem: Włożył on konopie w gorącą wodę mydlaną, która iuż użytą była do prania bielizny, do tey wsypał parę miarek pszennych otrąb, należycie to z sobą skłocił, rozłożył w tem konopie i dla zanurzenia go nakładł na nim kamieni. [...] Potem wyięte było zupełnie dobrze wymoczone, w zimney wodzie było opłukane, słońcem na wolnym powietrzu wysuszone i przetarte, na grubey szczotce oczesane, splecione należycie aż do zagrzania się trzepane i tłuczone, na chłodnym mieyscu rozesłane, wychłodzone, a nakoniec na gęstey szczotce oczesane. Po tey robocie było konopie podobne do nayprzednieyszego szwaycarskiego lub reńskiego konopia. ThaerGosp 30.

▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ konop płoskonna: Konop [...] konop płoskunna, płoskunka. (canabis femina) Hanf weiblichen Geschlechts. chanvre femelle. T III 603. Płuskonny. [...] płoskonne konopie. Płoskunka. Hanf des weiblichen Geschlechts. chanvre femelle. T III 1402-1403. ▲ wodna konop: Karbieniec źiele, g. karbieńca; konop wodna. (marrubium aquaticum) Wasser-Andorn ein Kraut. marrubium aquatique. T III 531. Sadźiec, g. sadźca, wodna konop źiele. (eupatorium canabinum) Wasser-Dost. agrimoine aquatique. T III 1977.

● Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa: ● Mój siumny, wyrwałeś się jak Filip z konopi! Bie, cóż tobie do tego? Ty sam stój z daleka! Drugi raz mnie nie szaczaj, ubogiego człeka. DialJezOkoń 285. Wyrwał się iak Filip z konopi, toiest, gdy kto co nie à propò mowi: Filip ze wsi własney Konopie, będąc za Augusta I. Posłem na Seymie Piotrkowskim, w swoim odezwał się interesie; krzykniono: Panie Filipie z konopi wyrwałeś się, iako pisze Cnapius in Adagiis. ChmielAteny1755 I 75. Czy może co bydź głupszego nad Machometa Religię in Oriente? nad Filipowską Sektę in Septemtrione? Tey Sekty, Herezyi y głupstwa, Autor FILIP nieiaki, prawdziwie iak Filip z konopi, pewnie nie z mądrey Akademii wyrwał się około Roku 1650 za Patryarchy Moskiewskiego Nikona. ChmielAteny1755 I 1118.

2. hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicjiKonop, g. konopi, f. *Konop, źiele (canabis) Hanf das Kraut. du chanvre; chanvre mâle. konopie, plur. gehechelter Hanf zum Spinnen. du chanvre; filace de chanvre. konop wodna źiele, vid. Karbieniec. konop włoska źiele, vid. Kleszczowina. T III 603. Drugiego rodzaju zioła na łąkach znaydujące się składają siano podleysze, chociaż jeszcze nie szkodliwe bydłu; A te są: Rzeżucha wodna, Oman; Oleśnik, lub marchewnik polny; Wątrobnik abo sadziec lub wodna konop; Swieczki; [...]. KniażFol 163. Nie zachowaniem Generis, a za tym i Deklinacyi. Takie są: Zle powiesz: dobry karm, ten kozyr cynowy konew, drobny konop, żelazny obręcz, żużel, ptaszy zob, podły spiż: ale tak mów, dobra, karm, abo ta kozyra karmia, cynowa konew, etc. DudzZbiór 30.