Słownik XVII wieku

Znaczenia:

1. »towar«: Przybywa do iego portu srebro z Platy y z Potosi/ ztámtąd go nákłádáią do Pánámy: przybywáią też tám rozmáite żywnośći y kupie/ áż y z Euro rozwożą ie do Cuzco. BotŁęczRel I 308. Dniá 29 oględowálismy sklepy w fontykách/ ktore były pełne towárow/ okrom nászym Kátálonow/ kędy tylko Lámpárt srogi ná powroźie uwiązány leżał/ pospołu w nim Sárácenowie y Chrześćiiánie iadáli y piiáli. Iánnenczykow fontyk/ bárzo piękny/ y śiłá miał towárow. Potymesmy byli w Weneckich obudwu/ gdźie okrom kupiey rozmáitey/ widźielismy Strusy bárzo wielkie/ chodźiły po domu/ á gdy im żelázo kto rzućił/ iádły. BreyWargPereg 82 <83>. Obiecał to spráwić/ á o żonę własną máło dbał/ Iednák iey pytał coby iey miał przywieść z Iármárku. Odpowiedźiáłá: Proszę przywieź mi rozum y mądrość: chcąc go od cudzołoztwá odwieśdź. On iey to obiecał. Przyiáchawszy do Kolná/ y kupiey nábrawszy/ kupił też nałożnicam iáko był obiecał: ále rozumu y mądrośći nie mogł kupić/ bo tám tego nie przedawano. ZwierPrzykład 185. Ieden młodźieniec rozmiłowawszy się Antisthená obiecował go zápomoc/ skoroby okręt z kupią przypłynął. BudnyBPow 22. [...] pod tym mianem złodzieystwá/ zámyká Pan sztuki wszytkie á fortele/ ktoremi zwykli ludzie ieden drugiego oszukáwáć/ á cudze rzeczy do siebie bądz gwałtem/ bądz też pod przykrywką prawá/ garnąć/ iáko są fałszywa waga/ niespráwiedliwy łokieć/ y miárá podeyrzána kupia/ fałszywa monetá/ lichwáł/ y wszytkie insze nábywánia dobr sposoby/ od Páná Bogá zákazáne. RybMKat 46. K temu też máią vczynić vstáwy y cenę kupiom y rzeczom wszystkim przedáynym: ktore z cudzych stron bywáią przywożone. GostSpos 73. Kupia/ Merx, cis. fe, [...] Merce vendibili, [...] Merce delicata, [...] Mercem gesto, [...] Merces, mercium, [...] Res promercales, [...] Mercimonium [...] In emendis et Species [...] Merx est species ipsa. Kn 336. Odbyt kupi/ Skupność. [...] venditio cum lucro. [...] Prospera vel celer venditio. Kn 593. Towar/ kupia. KusWeg F4. Niektorzy obleżeńcy nocą nászych przypuśćili/ i ták nocą wieże od naszych opánowáne/ á wednie się Miasto poddało/ wielće bogate we złoto i srebro/ w bławaty/ perły i rozne bogáte kupie. KwiatDzieje 44. Chćieymy jeno Mośći Pánowie fortunam reverentius mieć nászę, záłożmy w Kaźimierzu y po inszych portowych Miásteczkach depositoria nászym kupiom moribus antiquis. BystrzPol N7v. W tym zaś waga nad szale lepsza, iż waga iednym cięzarem ná przykład funtem lub kámieniem może wiele rożnych od siebie kupi rożnie uciążaiących odważyć. BystrzInfElem R3. Moluckie [wyspy] pod samym ekwatorem wielką częścią położone: do ktorych náleżą Borneo, Celebes, Gilolo, etc. Częścią do Krolá Hiszpáńskiego, częścią do Portugalskiego, częścią do Hollandyi náleżą. Náywięcey z nich pochodzi aromátycznych kupi. Iáko to muszkátołowego kwiátu y gáłek, pieprzu, imbieru, goździkow, Mástyxu, kámfory, Aloesowego y Sántálowego drzewá. BystrzInfGeogr E. Kupia. [...] 2) Kaufmanns-Waaren. [...] 2) denrées, marchandise, tout ce qu'on achete ou vend. T III 480. Szacuię. [...] § 1) kamienicę moię za 2000 talerow oszacowano; szacować kupie; oszacować obce pieniądze. T III 2229. A tak handel samych osad Francuzkich miał w ustawicznym obrocie więcey sta milionow, liwrow i zbogacał nadto coraz świeżemi towarami Państwo, domowe kupia rozwożąc po wszystkich czterech częściach świata [...]. JodHist 39.

◼ Przenośnie: ◼ [...] choć się wprawdźie káżda modlitwá z Ewángeliey monetą zowie, bo káżda modlitwá ma w sobie owo Ewángeliczne Proście, żá ktore nam wszytko co chcemy obiecano w owych słowách: będzie wam dano: przećięż iednak y w tey duchowney monećie iest zacnieysza. Iest podleysza. Pátrz że ábyś do Páná Iezusá twego po drogie bárdzo kupie łask iego kollekcyi, nie z szelągową szedł monetą. GrymSzuk B10v.

2. »kupno, zakup, handel«: Zabił wieśniak zająca, a dnia targowego Niósł do miasta, - w tym trafił żołnierza jednego. Żołnierz skoro go ujźrzał, zająca targuje, Rzkomo się, wieleby zań chciał wziąć, dowiaduje. A wziąwszy go od chłopa, potym ostrogami Konia zewrze, dłużej się nie bawiąc kupiami. VerdBłażSet 55. [...] Błogosłáwiony Opát Bernhárdus/ nie vlecżoną Papieskiego Duchowieństwá chorobę widząc/ że wszystko v nich ná łákomstwie/ wszystko ná obłudzie/ wszytko ná kupi/ wszytko ná przedaży/ tákie o nim y do niego vważenia godne/ słowá cżyni. SmotLam 73. Kradźież/ iest potáiemne cudzey rzeczy bez woli czyiá iest wźięćie/ tá czworáko stáie się: Gdy cudze potáiemnie bierzemy/ gdy odeymuiemy gwałtem/ gdy zásłużonego nie płáćimy/ gdy w kupiách fałsz czynimy. KalCuda 123. Bo ieśliże zaradość Kupiecka, w káżdey porządney Rzeczy pospolitey godna iest ochrony y poszanowánia, zá te wygody, ktore rozlicznym Prowincyom przynośi Morzem, odległe Insuły, głuchemi Pustyniámi, grubą dzyczyzną obdálne kráje, przemiennymi kupiámi ták złączáiąc; że tych fruktow, tych pokármow, tych nápojow, tych materyi y kunsztow, mogą záżywáć Krolestwá záchodne, ktorych nieznájdźiesz tylko w kráinách wschodnich [...]. UffDekArch 11 nlb. Dam wam iednem słowem pięć złotych. Iużem iedno opuścił ták dobrze iáko to/ iednem grosz: lepszą kupią ná káżdym łokciu. PolPar 111. Tá dobroczynná niemi mnożyła się rzeká, y wszędzie swoim żywym y zbawiennym zrzodłem buynośći miáła, łączyła Miásta, y morze międzyziemne z czerwonym spaiáła, utrzymywáłá kupie wewnątrz, y zewnątrz Krolestwá, y wzmácniáła ie przećiwko nieprzyiácielowi. RolJabłJADziej 73. Iednacz [...] § 1) iednacz prywatny; iednacz sądowny. 2) iednacz kupca; iednacz kupi. T III 480. Kupia. *1) Kauf [...] *1) achat. T III 480.