Słownik XVII wieku

Znaczenia:

1. »ciasto wytworzone na bazie mąki i wody, cienko rozwałkowane i pokrojone w paski«: Z polewek mięśnych rozmáite bywáią potráwy/ iáko [...] ná chlebie drobionym/ ná krukach wárzonych y dobrze wytáionych/ ná ryźie/ ná mákáronách/ ná kloskách chlebnych/ z mąki/ y rozmaitym ćieśćie bywáią potráwy. PetrSInst B3v. Rosoł z Makáronami rożnemi Włoskimi y Polskimi. CzerComp 12. Weźmiy Makáronow Włoskich w wezły odwarz/ Weźmiy Spinaku vwarz w wodźie; vsiekay/ vsmaz w Oliwie abo máśle/ przebiy przez Sito. CzerComp 55. Tom tedy z okazyi żeś chćiał iákoby ochudźić nas przez ten postępek Krolowey tey powiedźiáłá/ w czym żem ták śiłá mákáronem nárábiáłá/ przebacz/ gdyż do tákich sálsesonow, potrzebne były mákárony. GorzWol 37. Makaron. Macrone. macaron. makarony nitkowe (włoskie) Haar-Nudeln. macaroni; toutelets. T III 779. KAROLINKA. Masz makaron przysmażany. SKANARELLI, (chwytaiąc z wielką pociechą.) Póydź sam, przysmaczku kochany… (iedząc z chciwością.) Jak słodki, iak zrumieniały!… Ah! rozpływam się cały! JuanLib 69. Wypłukawszy makaron w wodzie gorącey, osącz na sicie, ostrożnie, żeby się nie skleił. WielądKucharz 25. MAKARON, robi się z ciasta rozwałkowanego cienko, i drobno w paski kraiać trzeba potym suszyć; są i inne makarony według wynalazku kucharzów kucharzów. WielądKucharz 438. Nie mogąc nic dostać do stroiu, sprowadzamy Wina, Owoce, Makarony, Syry, Oliwy, Jedwabie, Wełny [...]. KrajMPodol 86 nlb. Dyeta Mleczná. Składa się z trzech razy na dziéń potrawy mlécznéy, iako kaszka, makaron, ciasteczko lané i t. d. za każdym razem po kwarcie z pół bułeczką białego chleba. EinOrg 10.

2. »rodzaj pieczonego chleba lub smażonego bądź pieczonego ciasta, ciastka lub placka z dodatkami «: Ćiasto smáżone/ wárzone/ etc. [...] Farinacea frixa, cocta, etc. [...] Farinacea ficta, ćiástá rozmáite/ torty/ mákárony/ kréplé/ pączki/ plácki/ etc. Kn 77. Mákáron/ Testuatium, quòd in calido testu, (alit. calida testa) coquebatur [...] vbi testum [...] vide Piéc chlébowy. Testuaceum [...] testuacium [...] panis cum caseo frixus. Artoptitius panis [...] qui lautioribs et delicatis coquebatur in artopta [...] Artoptesius [...] Artolaganus [...] à delicijs dictus panis [...] Artolaganum [...] eius condimenta ponit vinum, piper, lac, oleum, etc. [...] placenta frixa. Sauillum, [...] ex farina, caseo, oleo, melle, papauere, ouis, sub testu coquere docet, à suauitate vult dictum [...] Pastillos et machariones a machaerae similitudine vocat Caelius cum caseo, melle, oleo frixos, alioqui machaeriones [...] gladio armati. Tyrotarichum [...]. Kn 381. Kréplé/ ćiásto smáżone. Laganum [...] panis tenuis in oleo frixus [...] panis ex simila et oleo [...] Lachanum apud [...] panis frixus in sartagine, v. Mákáron. Ciásto/ 3. Kn .

▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ makarony migdałowe »opłatki nadziewane masą migdałową«: [...] Mákarony Migdałowe, Obárzanki Migdalowe Biskokt biały Biskokt żołty [...] CzerComp 6. Mákárony Migdałowe. Opárzonych Migdałow vtłucz w Mozdźierzu funt ieden/ Cukru pułfunta/ białkow Iaiecznych cztery/ vbiy to wszytko w Mozdźierzu dobrze społem; weźmiy Opłátkow/ kłádź tę máteryą ná opłátki grubo iako pálec/ á długo iáko członek/ wsadź do wolnego piecá/ á gdy się przyrumieni/ wybieray/ pookraway opłátki/ á ochłodźiwszy dasz na Wety; á ieżeli chcesz mieć więcey/ to też więcey materyey przyczynisz według proporcyey. CzerComp 91. Melchmus, 85. Makárony Migdałowe, 91. Mosztádá, 95. CzerComp 101.

3. »wyrażenie makaroniczne, makaronizm lub utwór poezji makaronicznej«: Wiemy na sie obie Iesli obrus pokraiesz pokraie ia twoie Gembe iako tu Pani Pannie Vczynieła Niech ostatek makaron Orzelskiego powie Towiem ze by sie boday takowa nalazła Iak ona Mikołaia Zembockiego zona [...]. OpalKSat 26. Co rzeke de voto ich Castitatis ktore Trzecie iest inter Vota? milcze przebog milcze Co sie dzieie pod owym pretextem zebrania I włoczegi po świecie sami dobrze wiecie Orzelskiego Macaron lepiey to opowie [...]. OpalKSat 107v. MAlè parta, do czártá poidą. Stárodawny Makaron/ y przysłowie nieśie. złe nábyćie W korzyść sie nie obroći nigdy: bo ták Bog chce/ Abyś nie długo záżył/ czegoś márnie nabył. OpalKSat1650 25. A on dla chlebá/ nie dla Niebá chce bydź Xiędzem/ Y spieszy się do tego stanu bez vwagi. Nie dbáiąc co Poeta w swoim Makaronie De eligendo vitae genere, powiada. OpalKSat1650 123. makaron. Makaronism. mit Latein durchspickte Redens - oder Schreib-Art. stile ou expression macaronique. makaronismem pisać; makarony śiać; makaronismami mowić. seine Mutter-Sprache mit Latein durchspicken. parler roman; parler un langage mêlé de latin. T III 779.