Słownik XVII wieku

Znaczenia:

1. »bezpłodny, nierodzący, niewydający plonów«: Eumelus zásię vczy/ gdyby iáka kláczá niepłodna byłá/ áby czásu vchowánia y przypuszczenia oney y koniowi nieco pokrzywy w vstá dawano; á gdyby ią iadł y połykał/ tym sposobnieysze záczęćie lepiey być rozumie. DorHip I Biij. Abowiem iáko drzewo/ by też nászláchetnieysze y napożyteczniesze było/ ieslisz go vstáwicznie nie spráwuią/ y práwie nie piástuią; zostáie powoli niepłodnym y leśnym; ták też ludźie/ ktorym zchodźi ná pomocy duchowney słowá Bożego/ y vżywánia Sákrámentow/ trácą naprzod affekt y nabożeństwo/ á potym też y Religią y pobożność/ y zostáią podobni onemu figowemu drzewu w Ewángeliey. BotŁęczRel IV 126. Po lewey zásię nie widźielismy nic/ okrom źiemie suchey y niepłodney/ ponieważ iey Nyl nie dośiąga. BreyWargPereg 48. Biádá niepłodney/ biádá bez potomney/ iáko Zakon mowi: Przeklęty wszelki ktory potomstwá w Izráelu nie zostáwi. SmotLam 2v. Rozmárjnu niepłodnego skutki. SyrZiel 163. Pániom niepłodnym dla zbytnich wilgotnośći ślozowátych/ y oźiębłośći Máćice/ do płodu pomaga/ w wodźie go wárząc/ á po pás sie w nim kąpiąc/ y náparzáiąc. SyrZiel 169. Albowiem nápisano: Rozwesel się niepłodna, ktora nierodzisz; porwi się, á zawołaj, ktora nie prácujesz w porodzeniu; bo tá opuszczona wiele ma dziatek, więcey niż tá, ktora ma mężá. BG Ga 4, 27. Iáłowy/ vide Niépłodny. Kn 234. Niépłodny/ Infecundus [...] Infecunda natura. [...] Infecunda oua. Sterilis silua, vacca [...] Sterile corpus [...] Sterile virtutum saeculum [...] Laborans sterilitate [...] Sterilus, priscè [...] Infelix arbor [...] Tellus infelix [...] ὁ, ἡ ἄγονος, ἄτοκος, ἄκαρπος, ἀβλαστὸς. ὁ, ἡ ἀβλαστὴς, ὁ στεῖρος, et ἡ στεῖρα. ἄκυτος, ἀκυνὸς. Caelebs arbor [...] Caelebs de homine [...] Spadonius [...] Spadonia laurus: mala spadonia. ἡ ἐυνοῦχος ϑρίδαξ [...] Eunuch a lactuca. ἀκαρπέω, ῶ. sum sterilis. Malè nata sarmenta [...] Malè natus ager [...] v. Płonny. Kn 512-513. Záprawdę záwstydźi was tá Páni Báybuźina Polánki/ y Roxolánki/ ták ná sądźie Páńskim/ iáko Sábá Krolowa tych o ktorych Ewángelistá spomina/ Zydow/ iáko Niniwitscy mieszczánie tychże; iż wy ktore mieć potomstwá nie możećie/ do Bogá o nie; iáko niepłodne przedtym mátki/ po tym gdy śluby swe ku Pánu vczyniły od niego otrzymáły osobliwe potomstwo/ Sará Izááká/ Rebeká Iákobá/ Anná Sámuelá/ mátká Sámsonowá [...]. KalCuda 160. Rzecz iest niegodna Aby tak sliczna Panna miała bydz Niepłodna. PasPam 272v. IEst wpráwdźie v Pánow Medykow dáwna opinia, że sterilitas frequentissimé oritur ex mulieribus, á to dla tego, że Męszczyzná iednę tylko ma niepłodnośći przyczynę, to iest defectum spermatis, Białágłowá záś może ie pasmámi liczyć ex mala dispositione maćice, mieśiącow, y genitury, iákoż byłáby to prawdá, gdyby tylko ieden defectus spermatis czynił niepłodnego Męszczyznę, ále że iest tak wiele inszych przyczyn w Męszczyznie, ktore praeter defectum spermatis; concurrunt ad sterilitatem inducendam. SłowakPrzyp A4. Lepsza rzecz jest ubogim w ziemi być niepłodnej Niż bogatym pod strachem dyskrecyjej wodnej. PotMorKuk III 282. Przebog! co czynisz OEnone? czy to W niepłodnym pisaku posiać myślisz żyto? Prożno prácuią woły, y pług orze, Bo się w zagony nie obroći morze. OvChrośRoz 64. Nie będźiesz zemną ubogiem, y nágiem, Oyczystyć się Lemn, dostánie posagiem; Kray dosyć żyzny: álem y ia zgodna; Y do rodzeniá nie będę niepłodna. OvChrośRoz 78. Jeśli może niepłodnym, skąd wszytka przyczyna Pociechy i frasunku, rodzicom dać syna? PotPoczKuk III 446. Zániechawa PAN tákie drzewá figowe niepłodne, ná czás, owaby snadź przyniosły owoc pokuty. MuthWier 44. [...] żona iego Anna Chodorowska Podkomorzanka Lwowska, wdowa po śmierci Xiążęcia Wiśniowieckiego Konstántego Woiewody Bełzkiego: ale to małżeństwo niepłodne: z pierwszą záś Elżbietą Ostrorogowną Stáościanką Rohátyńską, zpłodźił ten Marszáłek corkę, Kátárzynę, ktora się małżeńską ligą dostáłá Micháłowi Xiążęciu Wiśniowieckiemu Kánclerzowi Litewskiemu. NiesKor II 55. CHwał niepłodna która nie rodźisz: śpiéway chwałę á krzycz któraś nie rodźiłá: bo więcéy synów opusczonéy niżli onéy którá ma mężá, mówi Pan. BW Iz 14. Ieszcze bárdźiey lękaymy się spráwiedliwey káry, ktorą groźi winnicy niepłodney [...]. PustDuch 42. Prosi, by Agar swoię niewolnicę Przywłaszczył sobie, za oblubienicę, Żeby zastąpić, onę była zgodną, Y płodem swoim ćieszyła nie płodną. FontNLeszczHist 38. Niepłodny. unfruchtbar. sterilité. § niepłodna maćiora, rola. T III 1003. Mowi LEHMANN, że drzewa niezgrabne, mieysca suche i niepłodne, mieć potrzeba za znaki metalu w takich mieyscach ukrytego. CourtBuchuOsińNauka 36. Albo też powodzenia żadnego w nabyciu Fortuny; i w małżeńskim nie maią pożyciu, Y choć praca ich z trudem grosz do grosza garnie, Przecież to wszystko niknie, i kapieie marnie. Albo choć oba młodzi, w potomstwo nie płodni, Lub się też potomkowie z nich rodzą wyrodni. MinZbiór 34. Z Przyczynami, dlá czégo Pszczoły są niepłodné niewypisuie się, nie chcąc wielé zabiérać czasu: bo piszę tylko to, co do gospodarstwa szczególnie należy. ChrepJOpis 10. Człowiecze wyniosły, który śmiesz obiecować sobie uszczęśliwienie na ziemi, niewiészże ieszcze, że ta ziemia niepłodna i nieszczęśliwa wydać go nie może? YoungNocy 69.

2.przen. »pozbawiony zdolności wydawania pożytecznych, wartościowych lub oczekiwanych wytworów (rezultatów); jałowy, bezowocny«: Głowá ku źiemi skłonna iuż sobą nie władnie. Ostátká szczupły rozum zmysłámi swoiemi Nie poymie/ áni rozum ięzyk słowy niepłodnemi: Wymowić tego może/ co Zbáwićiel miły Cierpiał/ wszytkie wylawszy ná zbáwienie śiły. RożAPam 77. Niépłodny/ [...] Sterile virtutum saeculum [...]. Kn 513. Ná łysego Kroiá. Z Tobą łysy nic mi iest/ lecz twe Włosy chwálę/ Ze twą głowę niepłodną opuśćiły cále. GawDworz 6. Lecz że samá tá iest rectefactorum merces et gloria, nie podobna y mnie lubo w słowa y konceptá nie płodnemu zeyść z tego placu milczeniem , nie oddawszy tego wielkich Ludźi sławie, co słuszność y zwyczay Oyczyzny przy tákowych Aktách mieć chce. DanOstSwada 17. Nie płodna iego przyiażń, sukurs oboiętny obiecuie; trzeba go wprzod záżyć, á potem pomścić się, y z drugiemi trupem słać pokotem. VoltZałJARzym 28. Niemasz żadnego punktu Nauki Moralney ktoraby u niego miała być nie płodną. On sam iest Moralnością ktorą żyie, y działa bez ustanku. BonLinBadania 96.