Słownik XVII wieku

Znaczenia:

1. »odzwyczaić kogoś od czegoś, sprawić, by ktoś pozbył się jakiegoś nawyku lub przyzwyczajenia«:

Rekcja: czego ∥ od czego ∥ bezok.; kogo, co

Raz tedy y drugi vczyniwszy to/ odvcżył ich tego/ y dźiwnie lud swoy tym nápráwił. ZwierPrzykład 374. Tákiego psá ná stárość oducżyć trudno/ trzebá iednák/ kto w nim korzysta/ to wszytko cżynić mu/ co sie wysszey przy wpráwowániu scżęniąt nápisáło. OstrorMyśl1618 40. Tak musi być inszemi znowu zaś sposoby, Iż serce grubiańskie swą złość każdej doby Ukazuje ani go oduczysz krnąbrności Do samego ześcia stąd w dojrzałej starości. ArKochOrlCz III 106. Sercá ludzkie pokutowáć nieumiáły/ dla gornośći swoich/ náuczył ich pokuty świętey/ hárdośći oduczywszy. BirkNiedz 34-35. Słyszy Pan tákie lámenty/ ále iey dla iey dobrego nie wysłuchawa; áby ią náuczył pokory/ oduczył hárdośći. BirkNiedz 99. Stárego odmięnić/ oduczyć/ przéformowáć trudno. KnAd 1090. Trzeba by Kaznoskiego twardo wszytkim insignibus o to wskłósać a oduczyć go szalbierskich sztuk nobilitacyją tworzyć fałeszną. TrepNekLib 241. Czego w inney oduczyć nie tuszył ich szkole/ Ażby z Miástá/ y murow wywabiwszy w Pole: Gdźieby ná czás Sąśiedzką Woyną zábáwieni/ W klubę pierwszą zakonną mogli być wpráwieni. TwarSLeg 72. abgewehnen oducźyc dedocere KusWeg Av. Dobrze tak na cię, aza po niewoli Ludzie cię dobrzy oduczą swawoli I prędzej niźli francowate guzy W cnotach wyćwiczą pięści, tykwy, tuzy. MorszAUtwKuk 319. Ucżę go Grám̃átyki[!]/ Ich lehre ihn die Grammaticam. Náucżę ćię Obycżájow/ Ich wil dich mores lehren. Oducżę ćię tego/ Ich wil dir das abgewöhnen. DobrGram 499. Co Márnotráctwá y tey rozrutnośći/ Mądrze oducza szaloney Młodośći. KochProżnLir 215. Kto psa, choć się mu gwałtem chce z natury biegać, Zwietrzywszy kuropatwy, nauczył ulegać; Kto stawać nad przepiórką i myśliwca czekać; Kto go oduczył gniewać, szkodzić, kąsać, szczekać; Kto chlebu[!], chociaż głodny, wytrzymać na nosie, Dokąd pewnej litery nie pozna po głosie? PotFrasz2Kuk II 354-355. Ablehren der Magd das Naschen/ oducżyć (odkładáć) Dźiewkę Łakomstwá. ErnHand 14. Wielce proszę Commissią tę iak naylepiey do skutku przywiesc ad paenam eius scandalose Direptionis y zeby in posterum oduczyc tey Smiałosci ktora ex Conniuentia coraz bardziey cresceret. RadziejKor 78. ANielski Doktor náucza, iż ćiáło iest człowiekowi instrumentem do zbáwiennych wieczney chwały godnych uczynkow. corpus est instrumentum meritorij actûs. ále nim ten instrument, ospálstwa lenistwa oduczy, á świątobliwego czućia náuczy człowiek, ma dość prácy. DowNiebo 85. [...] názwał sen złośliwym sługą, bo ćiáło uspiwszy nie pozwalá duszy prácowáć ná niebo Mákáry S. áżeby snu oduczył ćiało swoie, przez lat śiedm nic wárźonego nie iadł, post wielki bez żádnego pokármu, przez dni y nocy dwadźieśćia nie spiąc, z ćiałem walczył [...]. DowNiebo 85. Bo to nam Pan BOG y na zwierzętach w tym dał adintendę, iż gdy koń naprzykład, czym się z młodu znarowi, iuż naylepszy iezdzieć tego go nieoduczy, psa nawet, kto chce mieć wiernego, niech go szczęnięciem weźmie, do czego pomyśli, do tego go przyuczy, bo iakom iuż wyżey namienił, educatio naturam perficit, ktora y w człowieku gdy będzie dobrze isntytuowana, do wszystkiego sposobnym go czyni, á ieżeli źle. to do niczego. GarczAnat 110. Mąż zuchwały: Otworzę tylko słuchay skrzynię iak nayprędzey, A w rekąpensę wrocę twoy worek pieniędzy. Gubernator: Gdźież skrzynia wniydę zaraz, á ty się tym czasem Uspokoy, lecz uciekam? iuż blisko z hałasem. Arlekin; Iuż siedźi, na dwa zamki obrociłem klucze, Aruja: Dźięka Bogom że Starych, amorow oduczę. RadziwiłłowaFNiecnota G. Oduczam kogo, czego, F. oduczę. abgewohnen. dès-acoutumer, dès-aprendre, dès-enfeigner, dès-habiteur. T III 1189. 5to. Pańszczyznę w poniedziałek naznaczać, ażeby poddaństwo od hultaystwa, i od piiaństwa oduczyć. InsEkon 63<64>.

2. »przepracować ileś czasu, ucząc«:

Rekcja: co

Głos na takowych Obradach miec będą Rektorowie, Prorektorowie, Prefekci rząd swóy kończący, Professorowie aktualnie uczący, Kaznodziei iedynie z Stanu Akademickiego i Emeryci ci, ktorzy 20. lat ustawami przepisané dobrowolnie oduczywszy Patent od Przeświętnéy Kommissyi swoiéy Emerytury otrzymaią. UstawaKEN 2v.

ODUCZONY
im. przym. bier.

Formy: lp M. m oduczony; ż oduczona; B. ż oduczoną; Ms. ż oduczonej; lm M. mos oduczeni

Znaczenia:

1. »odzwyczajony od czegoś«: A trudney wieszczki báłwan leżał obálony/ Zakrętnych odpowiedźi pomnieć/ oduczony. OvOtwWPrzem 291. Oduczony Desuetus SłowPolŁac 45. Tudziez y Obywatele miasta z Zołnierzami złączeni a proznego dziwowania swoiego oduczeni, wszelkiemi sie siłami y broniami swoiemi nieprzyiacielskim następom opierali [...]. SzołHist 20. I teraz się czásu zábránie inevitabilis, bez tegoż Seym przez sześć Niedźiel, tylko się ná rożnych wlecze prywatách, á gdy się ma kończyć, to tylko w iednym dniu y nocy seria tractantur, co iest rzecz w Polszcze áni oduczoná, áni się iey poradźić może. RadzKwest 158. Henrykowi Hasyi Xiążeciu darowany był chłopiec na polowaniu złowiony w Anglii, chodzący z wyczaiem bestyi rękami y nogami, ledwie tego zwyczaiu oduczony, często z tym się oświadczaiący, że mu milsza wilkow, niż ludzi kompania. ChmielAteny1755 I 105.

2. »wyćwiczony w czymś, nauczony czegoś«: Záczym gdy ćię Niebá Wydárły nam skwápliwe/ á było potrzebá Inszą Cerę odmięnić/ y wpadáć wte boie/ Niż się drugi przypádłey doszorawał zbroie/ Niż wpolu oduczoną złożyc mogł kopiią/ Gotowy Nieprzyiaćiel stánął mu nád szyią/ Aż co nam wtym pokoiu dobre dni rodźieło/ Y wczásy/ y roskoszy/ toż też záwádźieło/ Owo wszytko/ kiedy się poráchuięm z sobą/ Dobro násze wgrob iedęn poszło rázem z Tobą [...]. TwarSWoj 11. Jakub w Zakonie naszym po oduczoney Filozofii lat 6, Teologii lat ośm. NiesKor II 398.

[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]