Słownik XVII wieku

Słowniki:
nie notują

Najwcześniejsze poświadczenie: 1656-1688

Formy: lp D. pienki; B. pienkę; N. pienką

Etymologia: <rus. pieńka>

Znaczenia:

»włókna konopne, konopie«: Iezeli tez Io MSC człowiek iest młody to moze bydz że przed tym Słuzył komus za Szypra Pięnkę klepkę y Wanczosz do Rygi woził. PasPam 171v. Skąd się to przysłowie Wzięło [mieć z kim na pieńku]? [...] Stamtąd, gdzie pienką zowią konopie - być musi; Przyszło czyli z Litwy, czyli z Białej Rusi. Z ruska: maju na pienku - to jest: na konopie. Postronka, co-ć tak mówią, bardzo się bój, chłopie! KorczFrasz 41.

Warianty fonetyczne: PIEŃKA, PIENKA

Słowniki:
L (pienka; XVIII), SWil (pieńka, pienka), SW (pieńka, pienka), SJP (pieńka) notują
SStp, SXVI, Kn, T nie notują

Najwcześniejsze poświadczenie: 1656-1688

Formy: lp M. pieńka; D. pieńki; B. pieńkę; N. pieńką; Ms. pieńce

Etymologia: <rus. пенька (pien'ka)>

Znaczenia:

1. »konopie zwyczajne; włókno konopne«: 131. „MAM JA Z TOBĄ NA PIEŃKU” — SKĄD TO? Mam ja z tobą na pieńku. Skąd się to przysłowie Wzięło? — Ja tak rozumiem — nie wiem, jak kto powie: Stamtąd, gdzie pienką zowią konopie — być musi; Przyszło czyli z Litwy, czyli z Białej Rusi. Z ruska: maju na pienku — to jest: ma konopie. Postronka, co-ć tak mówią, bardzo, się bój, chłopie! KorczFrasz 41. 14 Junii. Jechaliśmy spólnie z jejmością do Królewca, staneliśmy tam die 21 Junii; tegoroczny dobry handel na pieńkę nadał się. ZawiszaPam 46. Od Woza w tyloż koni naladowanego ze Lnem, Konopiami, alias Pienka płaćić powinni będą ad et Extra Regnum złotych Bona Moneta dzieśięć dico Fl. 10. CzapJWiad A2. Lnem, a barziej pieńką, to jest polnym towarem, życzę handlować, nie bez zostawiania drugiej cokolwiek w domu na zakąskę krnąbremu poddaństwu, ile na Rusi, gdzie Bóg szczodrze dla nich te zradza frukta. RadziwHDiar 193. Potaż, pieńka Czy popłaca we Gdańsku? ZałJAPróba 26. Dziwnie się potym szafran rozkrzewił w Anglii, osobliwie w Irlandyi, gdzie Towarzystwo Rolnicze nadgrodami do tey sadźby Obywatelow zaleca. Zarownie także nadgradza wszystkim, ktorzy przynoszą naypięknieyszy len, naylepszą pienkę, naybuynieyszą pszenicę, naydoskonaley wytkaną sztukę płotna, kawał sukna dobrze walonego, masło naylepiey usolone, y t. d. BradKniażKal 127. NOWY SPOSOB Uprawy pod Konopie, y wyrabiania pieńki czyli włokna konopnego, opisany przez X. Brûles, a wydrukowany na rozkaz Kommissyi osad y handlu w Roku 1792. NaukaWyr 5. Osobne uwagi o Pieńce. NaukaWyr 25. Wydarza się, że wyrywaiąc konopie, trzeba to różnemi czynić czasy, a nie razem, a to dla rozróżnienia plant doskonałych od podleyszych; inaczey pomieszane bez braku, złe popsuią dobre, a szczególnie gdy się ta pieńka ma użyć na cienkie płotno. NaukaWyr 31. Czym bowiem gęściey rosną konopie, tym cieńsze będą łodygi y pieńka delikatnieysza. Nowy sposob wyciągania łodyg czyni pieńkę wątleyszą, ale zdatnieyszą na płotno, niż na powrozy y inne grube potrzeby. NaukaWyr 35. 15. Ieżeli się Wmości podoba postánowiemy Kontrakt ná trzy Látá na Towary Lesne/ kiedy mi Wmość co Rok cztery Płyty rozmáitey Klepki/ iako to: Wásilki/ Hollenderki/ y Francuski/ wielkiey a przytym ieden Strug Pięki/ y dwá Strugi Konopnego Sięmięnia wystáwisż/ tedy Wmośći káżdego Roku zádam pułtrzecia tysiąca Talarow. MalczInst 141.

▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ pieńka płoskonna »włókno z konopi płci męskiej lub konopie płci męskiej«: Pieńki płoskonney funtow 125. funt po ieden Szyl. NaukaWyr 25. ▲ bierkowiec pieńki »włókno konopne odmierzone za pomocą bierkowca, rosyjskiej miary masy równej ok. 163 kg«: 3. Kup Wmość odemnie te dwádźiescia y dwá Bierkowcow Pięki/ ia Wmosci według targu przedam. MalczInst 129. 3. Kup Wmość odemnie te dwádźiescia y dwá Bierkowcow Pięki/ ia Wmosci według targu przedam. MalczInst 131. ▲ bunt pieńki »wiązka, snop włókna konopnego«: 7. Gdybyś Wmość chciał odemnie Kupić te dźiesięć Buntow Pięki/ ktore z przodu w Strugu leżą/ przedałbym Wmości y te sto Beczek Sięmięnia Lnianego. MalczInst 135. 10. Czemuś Wmość te Piętnaście Buntow Pięki ná Stronę przedał ia bym był Wmości ták dobrze zápłácił iáko kto insży. MalczInst 137.

2.ekspr., przen. prawdopodobnie »ktoś spełniający czyjeś rozkazy, chodzący na czyimś sznurku, posłaniec«: Albo iezeli tez IoMSC człowiek iest młody to moze bydz że przed tym słuzył komus za szypra Pięnkę klepkę y Wanczos do Rygi woził y zamyslił się o tym przy expedycyiey Listu tego rozumieiąc że do kupca pisze y z nim de Ante Actis korrespoduie. PasPam 171v.