.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
▲
Ustabilizowane połączenia wyrazowe:
▲
piwo chmielne (
sz. zm.):
Też piwo káżde by nalepsze/ ták chmielne iáko niechmielne/ nád potrzebę y nád miárę/ iáko się wysszey námieniło/ vżywáne/ iáko káżda rzecz by nazdrowsza/ zdrowie obráża [...]. SyrZiel 950.
Nie twoja rzecz, chłopku! wina Pijać, wielka to nowina; Dobre tobie piwo z szmerem, Gęste, chmielne, pij z kuczmerem! JarzGośc 20.
Pewnie bym dewocyjej pomógł mu tajemnej, Zażywszy z gośćmi w domu takiej jutrzni ciemnej: Księdzu przy hanyżowej chmielne piwo wódce, Nam by głowę zaćmiło stare wino wkrótce. PotFrasz3Kuk II 532.
▲
piwo pszeniczne:
Piwo Pszeniczne przystoynie vczynione/ męże gnuśne do Wenusá wzbudzáią. SyrZiel 948.
Gdy braći nie nakarmisz/ raczey nie vtuczysz/ Gdy się piwem pszenicznym nie náleią/ álbo Gdy nie natkáią mięsem/ tobie tego wytchnąć. OpalKSat1650 147.
▲
piwo pszenne:
Piwo pszenne, smaczne, y tuczy, gorzałka przednieysza niż z żyta. ŁadSHist 139.
1. Piwo pszenne iest koloru białawego, rozgrzewaiące, i posilaiące, z trudnością odchodzi, gęstwi i klei humory, sprawuie zamulenia w niższym żołądku, a czasem rodzi astmę, czyli duszności w piersiach. 2. Piwo jęczmienne iest koloru czerwonawego, iest cieńsze od pszennego, ma moc rozwalniaiącą i otwieraiącą, ale mniey daleko tuczy i rozgrzewa, niż piwo pszenne, a zatym iest naylepsze. KurFSzymańSPrzep 136.
▲
piwo jęczmienne:
Ludźie tuteczni mowią po Gotsku. Piią dobrze/ á zwłasczá piwo ięczmienne bárzo mocne. BotŁęczRel II 86.
O piwie jęczmiennym we Szwecyjey wspomina pomieniony Olaus, że/ gdy śię wystawa y stárzeje/ puchlinę y kámień odgania. GdacPij 49.
Piwo jęczmienne iest koloru czerwonawego, iest cieńsze od pszennego, ma moc rozwalniaiącą i otwieraiącą, ale mniey daleko tuczy i rozgrzewa, niż piwo pszenne, a zatym iest naylepsze. KurFSzymańSPrzep 136.
▲
czarne piwo (
sz. zm.):
Piwo czarne/ [...] Ceruisia nigra.[...]. Kn 704.
Ślepym wiele pomaga, a kto ma oczy słabe, to mu je wyjąwszy wprzód w gorzałce moczy, potem w czarnym piwie abo winie, abo też w inszym likworze, aż do nocy; a potem one oczy, tabakiem potrząsnąwszy, na swe miejsce wprawi, aż pacyent zaśniej jakby go zarznął. NowSakBad 331.
Król jm. jadł obiad z królową jm., przy którym był wesołym, piwa czarnego z wielkim gustem i apetytem za zdrowie księżnej jm. dobrodziejki dwie szklanki wypił, [...]. SarPam 28.
Piwo [...] piwo czarne. schwartz Bier. bière noire. T III 1385.
▲
białe piwo:
Piwo [...] piwo białe, ćienkie, stołowe. Weiß-Bier;
Tisch-Bier. bière blanche; petite bière; blanquette, bière de dépense ou de ménage. T III 1385.
Orkisz ieden do pszenicy, drugi ięczmieniowi bardziey podobny, pierwszy daie mąkę do chleba białą, drugi zaś ná słod do białego piwa zażywany bywa. ŁadSHist 120.
JĘCZMIEN. [...] H.[ordeum] Zeocriton, również jest plenny, w mokre lato na ziemi się nie ściele, ziarna daie poniekąd drobne, ale te piękną i białą mąkę zawieraią, i w Anglii do warzenia białego piwa głównie zażywane bywaią. JundziłłBot 45.
▲
piwo przewoźne (
sz. zm.) »piwo importowane, niewytwarzane lokalnie«:
Drudzy tym grzeszą/ że odeymuią przedniego piwá ku tuczeniu swego brzuchá/ ktore dobrocią kilkakroć przechodźi y samo nie fałszowáne przewoźne/ czym piwu ktore miáło bydź dobre/ substánciey vymuią. [...] Taką ma chwałę przed inymi piwámi przewoźnemi Krákowskie/ że bez niego szynkowáne bydź nie mogą/ scilicet popsowáłyby się. PedSleszTajem 405-406.
We dwuch[!] Collegiach mieszczanie prawo maią, qui intus habitant, po wielkiey nocy w iednym wyszynkować przewoźnego Altemburskiego piwa beczek Szesdziesiąt, [...]. GollPam 15.
Człek ostrożny, okrzętny, jako mówią, z krętą Żyjący, dla zbawienia bawi się dyjetą: Pości, obrazki liże, co trzeci dzień suszy, Żeby jako najlepiej swojej posłał duszy; Po sześci groszy piwo przewoźne pod miarą, Wino po dziesięć złotych pełną pije czarą. PotMorKuk III 174.
▲
piwo dubeltowe »piwo mocne, warzone z większej ilości słodu i zboża niż zwykłe piwo«:
Z dziewięciu korcy, ięczmienia, piwa dubeltowego, maią brać pułbeczków szesnaście, w garcy trzydzieści ośm, z których, dwa na drożdze odtrąciwszy, zostaie na wyszynk garcy trzydzieści sześć. InsEkon 75<76>.
Przełożą ieszcze kommissye porządkowe i urzędy mieyscowe swym obywatelom, konieczną potrzebę zaprzestania teraz robienia piw dubeltowych; [...]. Zapatruiąc się bowiem na popalone, przez upały zbyteczne, ięczmiona i owsy, łatwo się przekonaią, że tegoroczny plon ięczmienia, zaledwie wystarczy na krupy i piwa ordynaryyne; [...] Niechay w tey mierze służy za przykład kraiowi Warszawa, która przyzwyczaiona do naylepszych piw dubeltowych, obchodzi się teraz piwem ordynaryynym, po trzy beczki z korca iednego słodu ciągnionym; [...]. GazRząd 20 80.
2do. W tymże Duchu sprawienia dla tey Stolicy, obfitośći we wszystkie pierwsze potrzeby, zakazał robić Piw dubeltowych i wódek, przepisał jednostayny gatunek Piwa ordynaryinego po trzy Beczki z jednego Korca Słodu, [...]. 9no. Również nie tylko Jntendenci i Dozorcy Cyrkułowi, oraz Strażnicy przy Wjazdach, ale i Skarbowi przy wjazdach i Czopowym, Officyaliści, [...] ściśle tego przestrzegać będą, żeby także z Okolic Warszawy Piw dubeltowych do Miasta nie wprowadzano, ale tylko takie Ordynaryine, jakie są Warszawskim Browarom przepisane. ZakrzObwieszcz 1 nlb.
Cielęta są, Barany są, wieprze karmne są, [...]; choćby też iaką beczczynę miodu, i piwa dubeltowego przyszło zakupić, którą flaszkę wódki, i z parę Toruńskich piernikow z Warszawy zprowadzić, nie straszna summa! znaydzie się u Maryny i Bartłomieia w worzeczku więcey niż trzy grosze. SzymańSZośka 21.
▲
warzyć piwo (
sz. zm.):
Oná miod szenkuje/ piwo wárzy/ gorzałkę pali/ chleb piecże. VolcDial 115v.
Chce wárzyć piwo według ceny targowey/ więc ná ieden war powinno bydź 20 ćwiertni
ćwiertni [...]. GorAryt 126.
Ten browar to piwo warzy: Kto dmucha, ten się nie sparzy [...]. MorszAUtwKuk 313.
[...] wobozie piwa y miody warzono y wozy tak szły na targi w Maydan, iak przed Laty do kazimirza, Ordynacyia tak woyska bardzo dobra, gdy by tak zawsze Lepiey by nizeli się po Polszcze włoczyć na stanowisko y ztanowiska konie wniwecz obracać. PasPam 249.
NIE MIEŃ OCTU, KIEDY PIWO WARZYSZ
Kto ciepło zada piwu, chmielu nie dosadzi, Nie masz dziwu, że często kwaśnieje na kadzi; Stąd przypowieść Polacy zostawili starzy: Niech nikt octu nie mieni, kiedy piwo warzy. PotFrasz3Kuk II 544.
▲
szynkować piwo (
sz. zm.):
Niema się też żaden karczmarz ważyć obcego piwa szynkować oprocz tego, ktore z browaru wychodzi, do ktorego on należy, chybaby się stało z naszym dozwoleniem, pod surową winą. KonDOliwKutrz 70.
Kaczmarz — [...] Piwo i gorzałkę szynkować powinien dworską do gospody, płaci według taksy podatek Rzeczypospolitej, daje owsa kor. InwChełm 166.
W DITMARSII części Holsackiey, [...] gdźie też iest Miasto ECKLENFORD z portem y Zamkiem; w tym szynkowáno Piwem, dźiwnie na Konstipacyą skutecznym y laxuiącym naytwardsze nátury, Cacabella zwánym; [...]. ChmielAteny II 253.
Gościniec dziewiąty dachu, komina, przyciesi potrzebuje, w nim mieszka Antoni chałupnik, pociąg ma pański, piwo szynkuje. InwKal II 158.
▲
być na piwie »być na spotkaniu towarzyskim, na którym pije się piwo«:
Gdy takiego Gratisa kędy postrzeżecie, Który by tak chciał czynić, kijem go wzbierzecie, Mówiąc mu: Panie Gratis, bracie Nabzdyżywie, Ja, gdy nie mam pieniędzy, nie bywam na piwie. GenNisBad 254.
[...] v Maxima Cygielskiego bylismy na piwie, ten Baius przechwalał sie. AktaMusz 1647 15.
◆
Związki frazeologiczne:
◆
burzyć się jako młode piwo:
Na sejmie tedy do kompozycyi się schylają, i nadzieja w Panu Bogu, że będzie dobrze, a to się burzyli jako młode piwo, i zaś uciekają. ChodKor 37.
wsztkosię to przyburzyło Iak młode piwo tylko rany zarany wrocmy Sobie barany [...]. PoczOdlPam 73.
◆
nawarzyć komuś piwa »spowodować problemy lub nieprzyjemności«:
Ten nas tego złego nábáwił/ y tego niezbędnego piwá nam náwárzył/ ktore my/ iuż to przez lat trzydźieśći y trzy w gorzkośći dusz nászych pijemy/ z niemáłą y wnętrzney y ze wnętrzney Cerkiewney ozdoby szkodą. SmotApol 94.
NA CHMIELNICKIEGO
Niech Bóg sądzi, bo widzi, a potem i karze. Ciebie, o nieszczęśliwy nader piwowarze, Mianując, nie godzi się wstydać sukcesory, Coś łakomie kozackie rabując futory, Nawarzył Polszczę piwa; trzydzieści lat mija, Jako go wespół z nami trzeci król upija. PotFrasz4Kuk I 302.
Niech ták Helená boleie, y żali, Gdy ią mąż z gniewu od śiebie oddali; A iákiego mi náwárzyłá piwá, Niech kiedykolwiek sámá go záżywa. OvChrośRoz 61.
◆
piwo z sieczki warzyć »robić coś niedorzecznego, bez sensu«:
Wodę tłucze w możdżerzu, piwo z sieczki warzy, Siano młóci, lecz darmo: nic mu się nie darzy; Bo woda zawsze wodą, sieczka będzie sieczką, Siano sianem, i próżno wieje go siedleczką, Kto niepodobnych zgoła podejmie się rzeczy, Czemu nałóg w naturę obrócony przeczy: [...]. PotMorKuk III 114.
◆
pić piwo, jakiego ktoś nawarzył »ponosić konsekwencje postępowania«:
Piy piwo/ iákiegoś náwárzył. RysProv G4.
Piy piwo iákiegoś náwárzył. KnAd 852.
Piwo [...] piy piwo iakiegoś nawarzył, prov. sauf
was du gebrauet hast; schlafe, wie du dir gebettet hast. bûvez ce que vous avez brassé; qui bien fera, bien aura. T III 1385.