Słownik XVII wieku

Znaczenia:

1. »rzemieślnik zajmujący się wyrobem piwa«: A mimo tám té/ zaż sie máło pożytków miástóm przymnoży/ gdy frequens cudzoźiemiec przybędźie: tákże y rzemiesłnikowi káżdému? zaż v niego częśćiéy nie kupi suknią/ bóty/ czapkę/ mięsá/ piwá/ winá/ etc. zaż tym więcéy piwowar pszenice/ żytá piekarz szlácheckiégo nie kupi? CikSSpraw 64. Piwowar/ Factor ceruisiae, vt apud Catonem factor olei. [...]. Kn 705. Bernardyni w przestroności Mieszkają, w gospodarności; Mają aż pod Wisłę płoty, Sami robią, to ten, to ty, Jak w ogrodzie, tak w browarze Piwko warzą piwowarze; A drudzy drzewo karują, Niebożęta, laborują. JarzGośc 37. Ná Ordynárye Vrzędnikowi z Piwowarem 2. 1./3. Ná Słody Piwne C. 43. Restat Ná Intratę, ná wikt, ábo ná spiniężenie C. 37. 5./6. HaurEk 134. Sprawa szosta — Między Szymonem Kuconiem, ziemianinem Kassinskim, aktorem personaliter, a Krzysztofem Kaweckim, piwowarem Kassinskim, pozwanym ibidem personaliter [...]. KsKasUl 411. Ponieważ jm. ksiądz Wojciech Waśniewicz piwowarną kamienicę przez Szwedów zrujnowaną, której ruina za sobą upadek drugich kamienic trahit, restaurować chce, tedy tegoż jm. księdza Waśniewicza in vim prędszyj restauracyi libertujemy mu piwowara od czopowego i szelężnego na lat 5 libertujemy. AktaPoznZwierz I 573. Piwowara postanowienie co do myta y powinnosci roku 1670 na na cwierc roku: [...]. Fasbieru nie robic, tylko kiedy kazą, ani go przedawac, patoki do gorzałki chowac, drozdze z koryta do gorzałki chowac, od kaczmarek drozdze odbierac z achtelami, a ktora kaczmarka nie odda drozdzy, powinna dac za nie piwowarowi groszy 3. SprawyCzerUl 390. ROK 1720. §. 6. Roku tego, w sam dzień święta świętéj Anny, w Krakowie wyszedł ogień straszny od OO. Jezuitów u świętego Piotra z browaru ich. Udawano, że ci ojcowie nazwawszy babskiém świętem ów dzień, mieli przymuszać piwowara ich do warzenia miodu i ztąd tak wielka klęska padła przez ogień. OtwFDziejeCzech 336. Wołownia olim dicta, do niey drzwi dwoiste z kunami, ryffami, czopami, panewkami zblachą y skoblem do zamykania, w tey w kącie Jzdebka dla Piwowara, do niey drzwi na zawiasach, hakach z wrzeciądzem [...]. KomisŻup 88. BRASSEUR de biere, subst. m. (Qui brasse, ou qui fait de la biere.) Cervisiae coctor [...]. Piwowar mielcarz co gotuie, robi piwo. [...] BRASSIN, subst. m. [...] Kocioł gdzie piwowarowie piwo warzą. DanKolaDyk I, 228. Piwowar. Bier-Brauer. brasseur, cervoisier. T III 1386. Na Piekarzów zaś, Rzeźnikow, Przekupniow, Piwowarow, Szynkarzow, i wszelkich innych bawiących się dostarczaniem Zywności i Furażow, żeby takie baczności i takie kary dochodziły niezawodnie, jakie są przepisane przez Uniwersał dzisieyszy do Całego Kraiu [...] Jntendenci zaś i Dozorcy Cyrkułowi, Piwowarow, a Kommissarze, Wydziałowi, Jntendentow, i Dozorcow, ściśle doglądać będą, żeby wszędzie w jednym tylko przepisanym gatunku, po 3. Beczki z jednego Korca Słodu Piwa były robione. ZakrzObwieszcz 1 nlb. [...] przepalaiący gorzałkę, Piwowary, Dominia i Rzeznicy takowez podatki opłacaiący, obowiązani są podług ustaw Akcyzy, nie inne zakwitowania od Officyalistow celnych i konsumcyinych odbierać, iak tylko w swych księgach podatkowych, reszta zaś Publiczności podatki swoie za drukowanemi kwitami składać powinna, [...] przeto urządzenie to, powtornie do wiadomości powszechney się podaie, aby każdy szkody ztąd wyniknąć mogącey, ustrzedz się mogł. GazKor 1800 1 12. Wszyscy w obec ośiedli Mieszczanie, Młynarze Ktorym wiatraki albo inne młyny mnieysze należą, Rzemieśnicy, Piwowarzy, Kupcy i Handlerze mnieyśi, oficyalistowie drobnieyśi, Ktorży corok 30. Talerow pensyi nie maią, Czeladnicy kupieccy. FrydSporz A2. Ostatnie zaś bractwo piwowarskie, które samo od Żydów w profesyi swojej wolne zostało, już przez to upada i co przedtem trzydzieści i kilku piwowarów liczyło się, teraz ledwie czternastu znajduje się i to podupadłych. [źródło: ...Rzecz - spr.] Niepoprawne zródło 33.

◼ Przenośnie: ◼ Niech Bóg sądzi, bo widzi, a potem i karze. Ciebie, o nieszczęśliwy nader piwowarze, Mianując, nie godzi się wstydać sukcesory, Coś łakomie kozackie rabując futory, Nawarzył Polszczę piwa; trzydzieści lat mija, Jako go wespół z nami trzeci król upija. PotFrasz4Kuk I 302.

2. »miejsce wyrobu piwa, browar«: breuhauß browar/ piwowar KusWeg B7.

PIWOWAR m

Formy: lp M. Piwowar; D. Piwowara; C. Piwowarowi; B. uż. żyw. Piwowara; N. Piwowarem; Ms. Piwowarze; ~ lm D. Piwowarów

Znaczenia:

nazwa osobowa »nazwisko«: Dekret między Bartłomieniem Piwowarem, z drogi strony Zofiją Piwowarką bratową aktorką o pozostałą sukcessyją po ś[więtej] pamięci nieboszczyku Wojciechu Piwowarze, a ojcu tych dwóch braci, Szymona i Bartłomienia Piwowarów, którym zostawił ciołków parę, [...]. Przed zupełną sessyją prawa rogowego uskarża się Bartłomień Piwowar na Szymonową Piwowarkę, a bratową swoję, która mu chciała ciołka wziąść[!] po śmierci męża swego Szymona Piwowara, który będąc z woli Pana Boga ciężką chorobą złożony, we dwa roki po ojcu swoim Wojciesze Piwowarze pomiarkował sobie, iż żyć ni może. KsJaz 162-163. Dekret uskarżającego się rogownika na Bartłomienia Piwowara i Stanisława Hebdę gospodarzów będących na dom nieućciwy Zofii Piwowarki [...]. Więc zważywszy sąd nasz prawa rogowego, nie sądziemy ony, zostawujemy ją na dalszy czas, tylko Bartłomienia Piwowara i Stanisława Hebdę o obrażenie Pana Boga, przysądzamy Bartłomieniowi Piwowarowi, aby dał grzewnę do kościoła, dworowi jednę, do skrzynki jednę [...]. KsJaz 164.

[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]