W TRAKCIE OPRACOWANIA
Data ostatniej modyfikacji: 15.04.2026
Znaczenia:1. »wielki, wysoki; wysoko podniesiony, górujący nad czymś«: Abowiem rżániem długim á w zákończeniu ćienkim y podniosłym/ znáczy rádość y wesołość. Záś przećiwnie długim tákże/ ále náostátku spuszczonym á hrubszym głosem/ znáczy pożądánie towárzyszá/ ábo świerzopy wzywánie. DorHip I Aijv.
Wszákoż iesli świerzopy wielkie będą/ podniosłego stádniká potrzebuią/ ále podniosłego w ćiele/ nie wysokiego w nogách: iesli też máłe/ tedy nie wielkiego/ ábowiem ináczey/ w vchowywániu ábo prześięże ábo nie dośięże. K temu obieráć dużego/ ćiáłá żyłowátego/ twárdego/ oká czarnego/ iásnego/ [...] nog suchych/ niskich á dużych/ kopytá płáskiego á podniosłego/ żebr wołowi podobnych/ [...]. DorHip I C.
CHVDYFERENS.
Ale sie vbliży nim Pańskiey roboćie/ O coby grzbiet bywał twoy często w kłopoćie.
PRZYTVLA.
Dźieśiąći mam synow ieszcze i iuż dorosłych/ A więc też dźiewek ośm/ bá krasnie podniosłych.
I tákći mam ia czym pośpiać do Páńskiego. PaxUlis G2v.
Podniosły/ Sublatus: sublatum ad frontem supercilium.
[...] sursum tendens. Prosus [...], erectus, [...]. Surrectus, [...]. Kn 741.
Rogów podniosłych wół/ Licinius bos [...]. Kn 923.
Wysokie świerki częściej wiatry kręcą, Cięższym upadkiem wyższe wieże lecą, Prędzej na góry i podniosłe strony Biją piorony. MorszAUtwKuk 121.
Cóż mówią bramy, baszty i podniosłe wieże? Każda z nich mijające chmury głową rzeże. PotFrasz4Kuk I 333.
336. DOBRZY LUDZIE SKŁONNI DO ŁEZ Znać zalotnego z oczu, gniewliwego z czoła, Chlubny o sobie trąbi, tchórz na wojnę woła, Poważny z lekka stąpa, darmopych się suwa, Żarłok i pijanica ustawicznie spluwa; Frant bywa z orlim nosem, z szczupłym uchem sknera, Kłamcy, pochlebcy z gęby ozorek wyziera; Mężny wysoką, tetryk miewa brew obwisłą, Dowcipny skroń podniosłą, niepojętny ścisłą; [...]. PotMorKuk III 200.
25. Y będą ná káżdéy górze wysokiéy, y ná káżdym págorku podniosłym strumienié wód bieżących w dźiéń pobićia wielu, gdy upádną wieże, [...]. BW Iz 30, 25.
7. Ná górze wysokiéy y podniosłéy postáwiłáś łoże twoie, y támeś wstępowáłá ofiárowáć ofiáry. BW Iz 57, 7.
KON ma mieć od cżworga zwierząt Przymioty y Cnoty; od wilka oczy bystre; obżartość, y moc: od liszki uszy małe á ostre, zdaleka słyszące, ogon długi gęsty, albo rzęsisty, od sarny chod podniosły, od niewiasty, osobliwie mamki, piersi, wspaniałość, y warkocz, alias grzywę gęstą pomierną, łagodność do wsiadania y z siadania. ChmielAteny III 473.
Nos [...] nos na końcu zakrzywiony, podniosły. Rumpf-Nase, die am Ende gebogen ist.
nez retroussé en bas. T III 1071.
Podniosły. 1) erhöhet. [...] 1) élevé. [...] § 1) brwi podniosłe. [...]. T III 1448.
2.przen. »wskazujący na godność i powagę lub wysoką jakość«: Prośimy Cię Pánie IEzu/ [...] rácz miedzy námi/ prźez Słowo twoje y Duchá twego/ Krolestwo y Kośćioł wieczny zgromadzáć/ [...] ábyśmy obumárszy temu złemu Swiátu/ pokutującym/ y ku niebieskich rźeczy pożądániu podniosłym Sercem y świętobliwym obcowániem/ Ciebie káźdodźiennie ochotnie náśladowáli/ y z dobrym sumnieniem y ćierpliwośći ná twoy ostáteczny y chwalebny Tryumph oczekiwáli/ y z tobą do Krolestwá Oycá twego/ do chwały y rádośći wieczney y uwielbienia prźyszli/ zá co twemu Májestatowi Boskiemu rádosnie dźiękowáć będźiemy/ Amen. EckAg 65.
3.ekspr., przen. »hardy, pyszny, wywyższający się«: Potym nástępuie śiwy z czarná gorczykowáty/ ktory y pięknieyszy ná poyźrzeniu niźli czerwonáwy gorczyczkowáty/ y lepszy/ y wieku bárzo długiego dla dobrego pomieszánia żywioł/ bo ten drugi zwłaszczá gdy gorczyczki ná głowie y ná nozdrzech ma/ zbytnie hárdym/ podniosłym y krnąbrnym bywa. DorHip I Bv.
Lat dwie bez trzech mieśięcy Achilles też zacny/ A Pan wielki Monárchá Krol nász we wszem bácżny/ Smolensk ten w oblężeniu/ y w cżułośći swey miał/ Ktory mu iuż Bog nász sam/ do ręku ták podał: Iák się iuż zápálałá rána ślicżna zorzá/ Bog záś dniu występowáć każał z mgłego morzá/ O krwáwy Mars kiedy iuż wszykách tych wyniosłych Złośnych pocżął szwánkowáć/ á but ich podniosłych Europá świádkiem/ że Bog dáley nie mogł ćierpieć/ Yuż bo hárde ich myśli przez swe racżył zetrzeć. OzimSzturm Aiijv.
Podniosły. [...] 2) stoltz, hochmüthig, erhaben. [...] 2) arrogant,
ambitieux. § [...] 2) podniosły umysł. T III 1448.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
Patrz wyniosły I, hardy, *pyszny.