Słownik XVII wieku

Warianty fonetyczne: POROH I || POROG || POROCH

Słowniki:
SXVI (poroh), L (poroh; XVII-XVIII), SWil (poroh), SW (poroh), SJP (poroh) notują
SStp, Kn, T nie notują

Formy: lp Ms. porohu; ~ lm M. uż. nosob. porogi // porohy // porochy; D. porochów // porohów; porohy; B. uż. nosob. porohy; N. porohy; porochami

Etymologia: <rus. poroh 'próg'>

Znaczenia:

»poprzeczny próg skalny w korycie rzeki«: Czy mniema/ żeby iego zamysły szalone Taić się do tąd miały? Miasto obnażone/ Mit niedoszły s Polaki/ ná Porohach trwogi? Co czyni że y sobie/ y swoim ták srogi? TwarSLeg 28. Porohy ná Dnieprze, zkąd Kozacy spadaią. TwarSLeg 28 marg. W czym ieśliżby z Kozakow miała być przyczyn.á/ Natych bando surowe/ y na gardle wina: Ieszcze wyszłá ná on czás w Chocimskim Taborze/ Gdzieby kto spaść z Porohow ważył się na Morze. TwarSLeg 31. Jako zaś z drugiej strony, żeby junak płochy do carskich nie przepadał granic za porohy, i gdzieby się poważył, żeby ich hetmani do Jasnej także Porty bywali wydani - co gdy będzie z obu stron, nie bawiąc się słowy, już pisać pakta możemy, już pokój gotowy. TwarSLegK 127. [...] Piłeś go [Dniepr] wyżej przy pierwszym porohu Kodackim, piłeś czarną wodę z Bohu [...]. MorszAUtwKuk 55. [...] Także Dnierp ukrański, który częste łupy Aż z Stambułu odwoził w kozackie chałupy, Stąd i Sławutą rzeczon, że mu nie był srogi Bisurmaniec ni Krymczyk, ni straszne porogi [...]. MorszAUtwKuk 175. Potrawiwszy Kozacy, ktore mieli trochy Radziby się co rychley, witali z Porohy Iednę tylko rzecz małą dam wam do uwagi Widzimy iako wszyku Bisurmanin nagi Kupy się tylko trzyma iako gdy o Wilku Czuią swinie; wyiąwszy co męznieyszych kilku. PotWoj 124. Kozacy się tez z Dnieprem, y z swemi Porohy Na wieki pozegnaią [...]. PotWoj 192. Raczey Wislnemi zapasc Porohami Potaiemnie pod zamek szybkiemi łodziami DrobOpow 202. Nie będzie im rzecz ták nowá słucháć o Koczubeiách, Perekopách, Chortycách, Porohách. FredKon 68. Á że ná Bohu żadnych Porohow. (iáko ná Dnieprze) nie masz, snádniey á niemal bliższą drogą niźli Dnieprem, z samey Tureckiey ziemi, áż do Báltyckiego Morzá státki chodzićby mogły. FredKon 113. KOZAKOW tych sedes była zá Porohami Rzeki Dniepru, stąd Záporohscy mázwani Kozácy. ChmielAteny II 707.

▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ porohy dnieprowe (sz. zm.): Iusz go widał oczyma, nierzkąc słuchał o niem Wielki Cesarz Turecki: gdy znalasszy Przescie Przez Dnieprowe Porohy; palił mu Przedmieście Pysznego Carogrod:[...]. PotWoj 51. Przez Wałaską Multanską Ziemię przpadaią Pod Porohy Dnieprowe, kędy zapływaią wały Dniepru do Pontu DrobOpow 123.

◼ Przenośnie: ◼ Aleby raczey naszy tu Traktaty rwali A pociechy hardemu Poganstwu nie dali Więc Rzeczypospolitey imieniem to cały Rozkazuią: Porochy zeby Pokoy miały Bowiem natym dzisieyszy mir gruncie zawisnął Zeby się ani Kozak, na Morze nie cisnał Ani Tatar w Podole [...]. PotWoj 207.