Słownik XVII wieku

Znaczenia:

1. »mający przeciwległe powierzchnie dość znacznie od siebie oddalone«: Weź blachę miedzianą przygrubszą i formuj okrągłość kule A, a rozdzil jej dyjametr na 6 części i jednę tej części na dwoje. AquaPrax 102. Máiąc wzgląd ná to/ iż gdźie szeroki plác biáłego zostáie miedzy liniámi czárnemi/ tám trochę głebiey wybráć trzebá/ dlá nábiiánia fárbą/ o czym niżey/ wybráwszy wszystko/ mász formę gotową; Ná ktorey szpálerow wybiiesz iednákowych ile tylko zechcesz/ á to ná płotnie Ktore lepsze gdy będźie przygrubsze/ konopne. bo nićią grubą bardziey ná szpaler poszło. SekrWyj 83. Przygrubszy. 1) etwas dick. […] 1) un peu épais. […] T III 1745. Materya Zwierciadeł każda bydź może, byle odbiiała promienie, tak w Dreżnie pewny Rzemieślnik Gaercher z drzewa; Neuman zaś z przygrubszey karty słomą wyłożoney Zwierciadła zrobili, obydwa takiey skuteczności, iż kruszce topiły. IwanZeb 98. Bryłę póty kuią, póki całey nie rozklepią, i póki z niey placka przygrubszego nie zrobią. CourtBuchuOsińNauka 300. We wszystkich ciałach przygrubszych znayduią się cząstki niezgodne z sobą, lecz ieżeli ich liczba względém części zgodnych iest bardzo mała, w takim razie ani dzwięk od nich wydany do uszu naszych dochodzi, ani ich ruchém drganiá części zgodnych znacznie osłabioné bydź mogą. HubeKocFizyka 153.

2. »mający dość duży przekrój poprzeczny«: Proste Wędźidłá tę własność máią/ że oćiężáłą gębę y kárk dźwigáią/ y ięzyk w swą miárę wpráwuią. Z podkowką záłámuią/ poięćie smácznieysze y dźierżenie wárownieysze czynią/ á ięzykowi wolność (zwłaszczá przygrubszemu) więtszą dáią. DorHip II Aij. Z kąd się tak Rzeczpospolita Rzymska rozszerzyła? Z kąd tyle szczęsliwych wypraw, i sławnych zwycięstw miała? Z kąd iey się brały bogactwa, urodzaie, sława, poddanych posłuszenstwo, obywatelów zgoda, i wszelkie powodzenie? Jeżeli nie z tąd, że w tym zabitym wole wątroba była mała, a sledziona zbyt wielka, a w baranie żyły były przygrubsze, i zawikłane, a na trzewlach takie plamy, takie dziury, i takie grucoły? WłodekNauki 132.

3. »występujący w postaci dość dużych ziaren«: Ten ślepy oznaymił nam, że nayostrzeyszą y naynierownieyszą powierzchność maią ciała koloru szarego, a zmysłowi dotykania tak się daią czuć, iak szpilek ostrze, albo przygrubsze piaski [...]. LisikFizyka 397. To wydobywanie iest różne: Bo ruda znayduie się albo blisko wierzchu ziemi, albo w różnych głębokościach; bo bywa drobna nakształt pełku, albo w ziarkach tak grubych iak groch, bob, albo iak piasek przygrubszy; znayduie się także ruda w bryłach różnie twardych, albo w głazach; niektórey rudy żyły daleka rozchodzą się. CourtBuchuOsińNauka 39. Podobnymże sposobém niebieská fárba zmiészaná z żółtą, zewszystkiém zielénieie, byleby tylko tak dobrze pomiészané zostały, iżby się nie znáydowała żádná cząstka przygrubszá niebieská, albo żółtá, którąby samém okiém rozeznawać możná było. HubeKocWstęp 274. [...] czyste więc kości palą się między węglami do białości, aby żadnéy więcéy plamy czarnéy niepokazywały, i całe kruche znaydowały się; w tedy tłuką się one na proch przygrubszy, i spłukuią się wodą, aby od nich odeszła nieczystość, ieżeli się iaka z węgli przy nich została, proszek czysty, wysuszony, i náydrobniéy potłuczony przesiewá się przez sito gęste: popiół ten znowu przez kilka godzin palony, i na kamiéniu porfirowym miałko utarty, nazywá się (Claer). SpielKrumNauka 43.

4. »o sitach: mający dość duże oczka«: Z tego piérwszego przepędzenia uksztáłtówane ziarnka, niebędą ieszcze regularne i równe, tém bardziéy, że używa się do tego rzeszóta przygrubszego; niémogąc używać drobniéyszego, bo zaprawa wilgotna, zaklaystrówałaby, a naostatek wcaleby zatkała dziurki, gdyby były mniéyszéy śrzednicy. JakubJNauka 73.

5. »o odzieży: prosty, pozbawiony ozdób«: [...] W raz nałeb z owych wielkich mysli często spadał Y sam sobie swe głupie zawody przekładał, Ze wyrzekłszy się dumy dawał sobie prawo Na okrągłym stoliku iedną żyć potrawą, Y suknie mieć przygrubsze atoli wygodne Aby się mógł opatrzyć na powietrze chłodne [...]. HorMatSat 31.

6. »o potrawach: prosty, niewyszukany«: Iażby głod/ prágnienie/ y niedostátek iakiżkolwiek miał być przykry y ćięszki gdyby waszmośći Krol iaki zaprośił do siebie na Bankiet swoy krolewski? y chćiałby waszmośći vráczyć iáko nalepiey/ wszelákimi dostátkámi? Izaliżby wászmośći ćięszko było wyćierpieć nie doiędzeniá/ niedopićiá/ przez szczupłe śniadánie w domu? Inaczey nie byłby wászmość mądrym/ á Krolowi onemu wielcebys się nie podobáł gdybyś sobie[...] w domu dogodźił przygrubszemi potráwami/ porownawszy ie z dostátki krolewskiemi: á ták simá rozmieć o wszystkich niedostatkach ktore tu znoszą vbodzy w duchu. BanHist 72. Ale nie wiesz, iák w támtych kráiách ostro żyią, w ubogim odzieniu chodzą, skromnie y szczupło przygrubsze potráwy iedzą, niewygody cierpią, ustáwicznie prácuią, nie zá swoią, ále zá cudzą wolą idą, sámi sobie y innym służą, własne pomieszkánia zámiátáią, z bieságámi po ulicách żebrzą. TolMęcDrama 42.

7. »o zachowaniu: prostacki, nieokrzesany«: Przygrubszy/ Subabsurdus, […] Subagrestis: subinsulsus: subrusticus: submorosus. […] Semibarbarus. […] Semipaganus. […]. Kn 872-873. Z młodu ták zacne panie do zacnych spraw prowadźić potrzebá/ grubieć bowiem zwykły vrodzone zacnie Paniętá/ przygrubszym wychowániem. HinPlęsy 111. Przygrubszy. […] 2) etwas grob; ein wenig roh und ungesittet. […] 2) un peu incivil, un peu grossier T III 1745. WIele iest słow y sposobow mowienia, ktore częstokroć wychodzą z obrębow obyczayności; iako to słowa niepoczesne, przygrubsze żarty, przymowki, uszczypliwe, y zbyt poufałe słowa, ktorych z ciężkością uczciwy nawet człowiek ustrzedz się może, zwłaszcza obcuiąc z godnemi ludzmi. CasaZdziebGalateusz 130.

▲ Ustabilizowane połączenia wyrazowe: ▲ przygrubsze obyczaje: Ale na coż politycznieyszey Europy w tey mierze zwyczaie opisywać, kiedy y grube nawet Narody, takową honoru dystynkcyą ozdabiaią się, chcąc pokazać, że y między okropną opuszczoney Arabij dźiczyzną, ozdobne czasem wyrastaią kwiaty, y między przygrubszemi obyczaiami wynika, dobrego rozsądki iskierka, defekt nie polorowanego dowćipu naturalną rostropnośćią nadgradzaiąca. SapJChodAAnnot 49. Więc się Turczyn o zdrowie pyta, o powodzie Drogi, y o Tureckich kunákow wygodzie. Zali się ná iesienne powietrze odmiány, Drog niewczás, z większey części kray że zruinowány, Zwłaszcza koło Dunáiu, w Bulgárzech, w Dobrudzi, Przy grubsze obyczáie támtych gániąc ludzi. GośPos 79. I gdyby nawet zwyczay ten w samych tylko ustawach cywilnych brał początek, możnaby go poczytać za pewny sposób poprawy przygrubszych Pospólstwa obyczaiów, którą obcowanie z nim wyższych Stanów zapewnia, inaczey Stan Polaków, obróciłby się w dzicz i grubiany. BlackOstrowPrawo 87.

8. »o człowieku: dość tęgi«: Przygrubszy/ […] Subcrassulus. […]. Kn 872-873.